{"title":"Manipulacja behawioralna: jak niektóre patogeny wpływają na zmianę zachowania gospodarza?","authors":"Urszula Orzechowska, K. Rakus","doi":"10.36921/kos.2022_2763","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2763","url":null,"abstract":"Zmiana zachowania gospodarza pod wpływem patogenu, mająca na celu zwiększenie dostosowania patogenu, nazywana jest manipulacją behawioralną. Zachowania i cechy zwierzęcia, wynikające z ekspresji genów patogenu, a nie jego własnych, stanowią rozszerzony fenotyp patogenu. Większość organizmów jest stale zainfekowana przez wiele różnych patogenów, a ostateczne zmiany w zachowaniu zwierzęcia są wypadkową wpływu poszczególnych patogenów. Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie, jak patogeny wpływają na zmianę zachowania gospodarza. Temat opracowano poprzez opisanie czterech przykładów: bakulowirusów, Ophiocordyceps unilateralis sensu lato, wirusa wścieklizny i Toxoplasma gondii.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"89 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"85868032","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
K. Zieliński, Adrian Kaczmarczyk, E. Cieślak, I. Ślesak
{"title":"Symbioza u cyjanobakterii","authors":"K. Zieliński, Adrian Kaczmarczyk, E. Cieślak, I. Ślesak","doi":"10.36921/kos.2022_2764","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2764","url":null,"abstract":"Cyjanobakterie (sinice) są grupą prokariontów o dużym znaczeniu dla środowiska, odpowiedzialną przede wszystkim za główną część globalnego wiązania dwutlenku węgla i azotu. Wchodzą one w interakcje symbiotyczne z organizmami o zróżnicowanym statusie taksonomicznym. Interesujący przykład stanowią także interakcje cyjanobakterii z wirusami (cyjanofagami). Sinice są również istotną siłą napędową w ewolucji swych gospodarzy. Zapewniają im wiązanie azotu atmosferycznego (N2), produkty fotosyntezy, substancje absorbujące promieniowanie UV i toksyny, które chronią gospodarza przed szkodliwymi czynnikami środowiska. Natomiast cyjanobakterie otrzymują od gospodarza środowisko do wzrostu i rozwoju, wolne od drapieżników i ekstremalnych warunków naturalnych. W niniejszej pracy przedstawiono najbardziej znane i najczęściej spotykane relacje symbiotyczne pomiędzy cyjanobakteriami, a organizmami zarówno morskimi, jak i lądowymi. Część interakcji symbiotycznych może być z powodzeniem wykorzystywana m.in. w rolnictwie, poprzez zapewnienie przyswajalności azotu przez rośliny uprawne, a także w otwartych wodach morskich, gdzie dostępność tego pierwiastka wpływa pozytywnie na rozwój lokalnych ekosystemów.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"73 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"86372654","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Bogdan Sadowski (1932- 2021): uczony, erudyta, nauczyciel kilku pokoleń polskich neurobiologów i badaczy zachowania","authors":"E. J. Godzińska, Julita Korczyńska, Anna Szczuka","doi":"10.36921/kos.2022_2843","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2843","url":null,"abstract":"Bogdan Sadowski (1932-2021) \u0000Profesor Bogdan Sadowski (1932-2021) był wybitnym polskim neurobiologiem, badaczem biologicznych mechanizmów zachowania i autorytetem w dziedzinie badań mózgu. Przez wiele lat pracował w Centrum Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej PAN w Warszawie. Następnie kierował Zakładem Zachowania się Zwierząt w Instytucie Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu, a ostatnich dwóch dekadach życia pracował jako wykładowca w Wyższej Szkole Inżynierii i Zdrowia w Warszawie. Badał szerokie spektrum neurobiologicznych, neurofarmakologicznych i genetycznych uwarunkowań przyczynowych różnorodnych fizjologicznych i behawioralnych zjawisk i procesów obserwowanych u różnych gatunków zwierząt, w tym zwłaszcza u myszy, królików i psów. W szczególności, badał układ nagrody mózgu i rolę układu opioidowego w analgezjii indukowanej przez stres. Był też szeroko znany jako autor i/lub współautor cenionych polskich podręczników akademickich przekazujących aktualny stan wiedzy o fizjologicznych, neurobiologicznych i etologicznych mechanizmach zjawisk i procesów behawioralnych u zwierząt i ludzi. Straciliśmy w Nim wybitnego badacza, uczonego i nauczyciela wielu pokoleń neurobiologów i przedstawicieli nauk behawioralnych.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"1 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"82809118","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Wpływ zmian klimatu na wrażliwe ekosystemy i społeczeństwo. Przedmowa","authors":"K. Błażejczyk","doi":"10.36921/kos.2022_2838","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2838","url":null,"abstract":"Przedstawiony zbiór tekstów nie wyczerpuje oczywiście całości zagadnienia wpływu klimatu na funkcjonowanie wrażliwych ekosystemów i na funkcjonowanie społeczeństw. Wierzymy jednak, że dobitnie mówią one o konieczności zintensyfikowania działań społeczności międzynarodowej w kierunku zahamowania, a przynajmniej spowolnienia zmian klimatu. W przeciwnym razie grozi nam zniszczenie bioróżnorodności ekosystemów oraz kosztowne społecznie i ekonomicznie wysiłki zapewnienia przyszłym pokoleniom możliwości życia i rozwoju.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"384 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"74272117","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Bakterie w środowisku roślin - wrogowie i sprzymierzeńcy","authors":"P. Sobiczewski","doi":"10.36921/kos.2022_2776","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2776","url":null,"abstract":"Spośród poznanych dotychczas ponad 10000 hodowalnych gatunków bakterii, ponad 150 powoduje choroby roślin. Ze względu na ich objawy fitopatogeny bakteryjne dzieli się na nekrogeny, macerogeny i onkogeny. Niektóre z nich wykazują zdolność zakażania organizmów spoza królestwa roślin, w tym człowieka. Poważnym zagrożeniem jest także kontaminacja roślin i gleby przez wyłączne patogeny człowieka i/lub zwierząt. Są to głównie bakterie jelitowe. W środowisku roślin występują również bakterie korzystnie oddziałujące na ich zdrowotność, wzrost i plonowanie. Bakterie takie dysponują mechanizmami, które umożliwiają bezpośrednie i/lub pośrednie ograniczanie sprawców chorób, wykazując wobec nich aktywność antagonistyczną, a możliwie także indukując odporność roślin na porażenie. Ich zastosowanie w praktyce wymaga jednak przeprowadzenia szczegółowych badań, bowiem nawet te same szczepy mogą korzystnie oddziaływać na rośliny, a jednocześnie stanowić różnego rodzaju zagrożenia. I chociaż ochrona roślin metodą biologiczną jest obiecującą perspektywą, to ważne jest, aby mieć w polu widzenia jej możliwy, bezpośredni lub pośredni, negatywny wpływ na środowisko i zdrowie ludzi.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"35 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"86326583","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Urozmaicenie środowiska myszy i szczurów w badaniach naukowych","authors":"Dominika Biała, P. Kowalczyk","doi":"10.36921/kos.2022_2803","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2803","url":null,"abstract":"Badania behawioralne są nieodzownym aspektem badań naukowych na całym świecie. Dotychczas nie udało się opracować modelu badawczego, który umożliwiłby całkowite zastąpienie doświadczalnych modeli zwierzęcych. Badania z udziałem zwierząt dostarczają kluczowych wyników i obecnie nadal pozostają koniecznością dla rozwoju nauki i dobrostanu ludzi i zwierząt. Urozmaicenie/wzbogacenie środowiska (ang. environmental enrichment, EE) to modyfikacja warunków, w jakich żyją zwierzęta, zaprojektowana tak, by promować stymulację fizyczną, kognitywną, sensoryczną i socjalną. Zarówno w hodowli, jak i w trakcie eksperymentów EE wprowadza się, aby zapewnić zwierzętom wysoki dobrostan. Korzystny wpływ stosowania EE wykazano m.in. w ograniczeniu występowania zachowań stereotypowych czy zmniejszeniu agresji wśród zwierząt. Wykazano także, że EE wpływa na przebieg modelowanych chorób neurodegeneracyjnych, wykazując działanie neuroprotekcyjne, opóźnienie postępów choroby, czy też złagodzenie wielu symptomów w modelach zwierzęcych. EE może również wpływać na wyniki niektórych badań i należy brać to pod uwagę przy prawidłowym planowaniu eksperymentów. Niniejsza praca ma na celu opis wpływu EE na funkcjonowanie zwierząt laboratoryjnych w kontekście badań nad chorobami neurologicznymi.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"4 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"86425004","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
A. Faron-Górecka, Agata Korlatowicz, Paulina Pabian, Monika Niemczyk, Joanna Solich, M. Dziedzicka-Wasylewska
{"title":"Czy dimery receptorów sprzężonych z białkami G (GPCRs) mogą stanowić nowy cel terapeutyczny ?","authors":"A. Faron-Górecka, Agata Korlatowicz, Paulina Pabian, Monika Niemczyk, Joanna Solich, M. Dziedzicka-Wasylewska","doi":"10.36921/kos.2022_2761","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2761","url":null,"abstract":"Receptory sprzężone z białkami G (ang. G protein-coupled receptors, GPCRs) są intensywnie badane ze względu na ich różnorodność oraz ich ważną rolę w fizjologii człowieka, w patomechanizmie chorób, a tym samym w farmakoterapii. Najnowsze dane wskazują, że około 34% leków działa właśnie poprzez GPCRs.\u0000Tradycyjne spojrzenie na GPCRs wskazywało, że działają one jako pojedyncze białka. Wykazano także, że receptory te mogą tworzyć homo- i hetero-dimery oraz mozaiki receptorów składające się z trzech lub więcej monomerów. Stosunkowo niewiele wiadomo o funkcjonowaniu tych złożonych układów, wykazano jednak, że oligomeryzacja GPCRs wywiera znaczący wpływ na fizjologię i funkcję receptora, w konsekwencji prowadząc do dywersyfikacji ich sygnalizacji. Wydaje się więc, że zjawisko dimeryzacji może stanowić nowe cele terapeutyczne. ","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"167 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"91476601","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Historia naturalna łusek ryb – budowa, ewolucja i rozwój","authors":"R. Piprek","doi":"10.36921/kos.2022_2755","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2755","url":null,"abstract":"Skóra wielu kręgowców tworzy struktury wzmacniające jej ochronę. Już paleozoiczne bezszczękowce były pokryte różnorodnymi łuskami lub pancerzami. Jednym ze składników tych struktur jest zębina, na powierzchni której odkładana była silnie zmineralizowana tkanka, tak zwany enameloid, a więc tkanka szkliwo-podobna. Zębina osadzona jest na kostnej podstawie. U współczesnych ryb chrzęstnoszkieletowych występują łuski plakoidalne, mające postać ząbków zbudowanych z zębiny pokrytej enameloidem i osadzonej na kostnej płytce. U wczesnych ryb kostnoszkieletowych po raz pierwszy powstało szkliwo. Najbardziej pierwotną łuskę wśród współczesnych ryb kostnoszkieletowych posiada wielopłetwiec. Jego łuska jest typu ganoidalnego, pokryta wielowarstwowym szkliwem, zwanym ganoiną. Pod ganoiną znajduje się zębina, a pod nią elasmodyna i warstwa kości. W toku ewolucji tak grube łuski ulegały przekształceniu w cienkie łuski elastyczne, które występują m. in. u ryb doskonałokostnych. U kopalnych ryb mięśniopłetwych występowały łuski kosmoidalne pokryte kosminą, będącą systemem kanałów i porów w obrębie zębiny i szkliwa.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"69 3 Pt 1 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"91015272","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
K. Szafrańska, M. Marcinkowska, Nikola Fajkis-Zajączkowska, Marcin Kołaczkowski
{"title":"Przełomowe odkrycia w historii farmacji - dziełem przypadku","authors":"K. Szafrańska, M. Marcinkowska, Nikola Fajkis-Zajączkowska, Marcin Kołaczkowski","doi":"10.36921/kos.2022_2751","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2751","url":null,"abstract":"Szczęśliwy traf (z ang. serendipity?), oznacza zjawisko zbiegu okoliczności prowadzące do niespodziewanych odkryć, które może być również związane z umiejętnością wyciągania wartościowych wniosków z pozornie nieistotnych wyników. Odkrycie penicyliny G mogłoby nie mieć miejsca, gdyby nie warunki pogodowe w Wielkiej Brytanii w trakcie urlopu Alexandra Fleminga w 1928 roku, podczas gdy benzodiazepiny, jedną z najważniejszych grup leków anksjolitycznych, pośrednio można zawdzięczać wyczerpaniu zapasu czystego szkła w laboratorium Leona Sternbacha. Odkrycie przeciwzakrzepowej warfaryny nie miałoby miejsca, gdyby nie epidemia bydła oraz nieudana próba samobójcza młodego rekruta. Pomyłka w aptecznej dostawie przyczyniła się do późniejszego wprowadzenia do lecznictwa paracetamolu, a błędna teoria wpływu pola elektrycznego na podziały komórkowe zaowocowała stworzeniem przeciwnowotworowych leków alkilujących, takich jak cis-platyna. Niniejsza praca opisuje historię leków, których odkrycie zawdzięcza się przypadkowym zbiegom okoliczności.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"25 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"82129056","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Pszczoła miodna jako obiecujący gatunek modelowy w badaniach nad alkoholizmem.","authors":"Monika Ostap-Chęć, K. Miler","doi":"10.36921/kos.2022_2750","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2750","url":null,"abstract":"Mimo rosnącej wiedzy i coraz nowocześniejszych metod leczenia, alkoholizm nadal stanowi poważny, globalny problem, wymagający dalszych badań o szerokim zakresie. Biorąc pod uwagę, iż badania z udziałem ludzi posiadają ograniczenia i rodzą wiele dylematów etycznych, szeroko wykorzystuje się modele zwierzęce. Nowym, perspektywicznym gatunkiem modelowym w badaniach nad konsumpcją i zaburzeniami związanymi z nadużywaniem alkoholu stała się w ostatnim czasie pszczoła miodna Apis mellifera. Szereg przeprowadzonych dotychczas badań pokazał, iż pszczoły nie tylko chętnie spożywają pokarm z dodatkiem niskoprocentowego alkoholu, ale również pod jego wpływem wykazują zachowania podobne człowiekowi. Co więcej, pszczoły wykazują tendencję do uzależnienia, a nawet przejawiają wzrost tolerancji przy wielokrotnym kontakcie z alkoholem, co jest jedną z cech alkoholizmu. Przeprowadzone do tej pory badania nie tylko potwierdzają zasadność wykorzystania pszczoły miodnej jako gatunku modelowego w kontekście spożywania alkoholu, ale także otwierają szeroką perspektywę do dalszych badań związanych z ekologią, fizjologią czy behawiorem.\u0000Słowa kluczowe: pszczoła miodna, Apis mellifera, alkohol, alkoholizm, uzależnienie","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"57 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-02-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"91080254","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}