{"title":"Mechanizmy homeostazy energetycznej organizmu. Część II: Regulacja obwodowa i aspekty psychofizjologiczne","authors":"Patryk Reimisz","doi":"10.36921/kos.2022_2862","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2862","url":null,"abstract":"Pobieranie pokarmu jest regulowane przez liczne substancje sygnałowe. Ich głównym źródłem są narządy układu pokarmowego i tkanka tłuszczowa. Celem części drugiej artykułu jest przedstawienie obwodowych mechanizmów regulacji pobierania pokarmu oraz ukazanie wpływu czynników psychologicznych i funkcjonowania człowieka w określonym kontekście kulturowym na odżywianie się. Wiele z syntetyzowanych obwodowo substancji sygnałowych posiada zdolność przekraczania bariery krew-mózg, co sprawia, że poza oddziaływaniem lokalnym, uczestniczą one w regulacji ośrodkowej. Do związków o największym spektrum oddziaływania należą insulina, grelina i leptyna. Komórki tkanki tłuszczowej, w zależności od lokalizacji i rodzaju, wykazują się zróżnicowaną aktywnością endokrynną. Wyróżnia się adipocyty białe, brązowe, beżowe, różowe i żółte. Pierwsze z nich stanowią najliczniejszą populacje i mają największy udział w regulacji pobierania pokarmu. W procesie dokonywania wyborów żywieniowych istotną rolę odgrywa również kontrola poznawcza, dzięki której możliwe jest godzenie potrzeb energetycznych i motywacji hedonistycznej z przekonaniami osobistymi, aspiracjami i normami społecznymi.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"78 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"85948535","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Porozumiewanie się ssaków - Wstęp","authors":"Patrycja Popiel, L. Rychlik","doi":"10.36921/kos.2022_2874","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2874","url":null,"abstract":"<jats:p>Wstęp</jats:p>","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"16 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"85339027","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Oświetlenie budynków Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie jako źródło zanieczyszczenia świetlnego","authors":"Karolina Wiehle, A. Czaplicka, T. Ściężor","doi":"10.36921/kos.2022_2863","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2863","url":null,"abstract":"W pracy podjęto próbę oceny oświetlenia zewnętrznego obiektów zabytkowych, budynku głównego Teatru im. Juliusza Słowackiego i budynku Scena Miniatura w Krakowie, pod kątem występowania zanieczyszczenia świetlnego. Przedstawiono ogólną charakterystykę zanieczyszczenia świetlnego, skupiając się na opisie szkodliwych zjawisk. Następnie zaprezentowano wyniki inwentaryzacji oświetlenia zewnętrznego, zawierające informacje o kategoriach źródeł światła, ich położeniu, barwie i kierunku padania emitowanego światła oraz ocenę poszczególnych źródeł światła pod kątem występowania zjawisk, przyczyniających się do występowania zanieczyszczenia świetlnego. Zaproponowano zmiany w oświetleniu zewnętrznym obiektów, w celu minimalizacji powstawania szkodliwych zjawisk oraz poprawy funkcjonalności i jakości instalacji oświetleniowej.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"34 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"90921805","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Leczenie otyłości. Dlaczego „silna wola” to za mało? Część I: Przyczyny otyłości","authors":"Patryk Reimisz","doi":"10.36921/kos.2022_2859","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2859","url":null,"abstract":"Wiele uwagi poświęcono w badaniach naukowych tematyce otyłości, ze względu na rosnącą od lat liczbę chorych na świecie. Wydawać by się mogło, że o przyczynach tego zjawiska powiedziano już wystarczająco dużo, a jednak wciąż pojawiają się nowe doniesienia i rozwijane są mało eksplorowane dotąd hipotezy. Celem części pierwszej artykułu jest przedstawienie współczesnego stanu wiedzy na temat patogenezy otyłości. Wśród przyczyn otyłości uwzględnia się czynniki genetyczne, epigenetyczne i środowiskowe – zarówno te żywieniowe, jak i pozażywieniowe. Znanych jest kilkaset genów związanych z rozwojem otyłości, liczne substancje chemiczne, które zaburzają procesy równowagi energetycznej i metabolizm tkanki tłuszczowej oraz drobnoustroje, które mogę sprzyjać rozwojowi otyłości. Niemniej jednak, ze statystycznego punktu widzenia, najważniejszym czynnikiem patogenetycznym prawdopodobnie pozostaje nieograniczony dostęp do obesogennej żywności, charakteryzujący społeczeństwa krajów wysoko rozwiniętych.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"7 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"76454657","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Grzyby zimnolubne w biodegradacji ksenobiotyków","authors":"Emilia Małkusz, T. Krzyśko-Łupicka","doi":"10.36921/kos.2022_2851","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2851","url":null,"abstract":"Ilość szkodliwych ksenobiotyków w ekosystemach nieustannie się zwiększa, ze względu na dużą dostępność i wykorzystanie detergentów, pestycydów, farmaceutyków, rozpuszczalników czy ropy naftowej. Takie substancje chemiczne jak fenol, monocykliczne węglowodory aromatyczne, policykliczne węglowodory aromatyczne, węglowodory alifatyczne oraz związki fosfonoorganiczne są wyjątkowo trwałe w niskich temperaturach ze względu na zwiększoną gęstość oraz mniejszą biodostępność. Jednym ze skutecznych sposobów oczyszczania środowiska może być bioremediacja, opierająca się na biologicznym rozkładzie skażeń, czyli ich przekształcaniu przez mikroorganizmy w mniej szkodliwe lub nieszkodliwe formy. Dotychczas wykorzystywano głównie bakterie mezofilne, jednak badania dowodzą, że także grzyby i drożdże psychrofilne oraz psychrotroficzne mogą skutecznie przeprowadzać biodegradację ksenobiotyków. Zdolność tą przypisuje się między innymi gatunkom z rodzajów: Alternaria, Aspergillus, Geomyces, Lecanicillium, Mortierella, Mucor, Penicillium, Candida, Cryptococcus, Exophiala, Pichia, Rhodotorula, Schizoblastosporion, Solicoccozyma, Trichosporon oraz Yarrowia. Wymienione mikroorganimzy są potencjalnymi kandydatami do bioremediacji zanieczyszczeń pomimo tego, iż dla niektórych gatunków nie zbadano kompleksu enzymatycznego zaangażowanego w rozkład ksenobiotyków.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"96 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"89358789","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
Patrycja Kurowska, Ewa Mlyczyńska, Karolina Pich, Monika Dawid, Natalia Respekta, A. Rak
{"title":"Rola waspiny w regulacji fizjologii i patologii komórek jajnika","authors":"Patrycja Kurowska, Ewa Mlyczyńska, Karolina Pich, Monika Dawid, Natalia Respekta, A. Rak","doi":"10.36921/kos.2022_2848","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2848","url":null,"abstract":"Metabolizm energetyczny jest dostosowany do potrzeb reprodukcyjnych a otyłość i niedowaga prowadzą do problemów z płodnością, takich jak zahamowanie wzrostu pęcherzyka jajnikowego, zespół policystycznych jajników (PCOS), czy niedobór fazy lutealnej. Propozycję markerów łączących płodność samic z metabolizmem energetycznym stanowią adipokiny, hormony tkanki tłuszczowej, które regulują funkcję całego organizmu. Waspina jest nową adipokiną, która pełni plejotropową rolę w organizmie, stymuluje różnicowanie preadipocytów, działa przeciwzapalnie i zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, a jej wyższy poziom zaobserwowano u osób otyłych. Artykuł prezentuje aktualną wiedze dotyczącą ekspresji waspiny w strukturach jajnika oraz mechanizm jej wpływu na fizjologię komórek pęcherzyka jajnikowego (steroidogeneza, dojrzewanie oocytów) jak i ciałka żółtego (endokrynologia, angiogeneza, proliferacja, apoptoza). Omówiony został też związek waspiny z patologiami jajnika: PCOS, nowotworzenie, niedobór fazy lutealnej. Dane na temat roli waspiny w procesach niezbędnych dla prawidłowej fizjologii jajnika w przyszłości mogą być wykorzystane do optymalizacji cyklu rujowego/menstruacyjnego, czy zastosowania jej poziomu we krwi jako prostego kryterium diagnostycznego funkcji jajnika. \u0000Słowa kluczowe: waspina, jajnik, ciałko żółte, rozród, steroidogeneza, dojrzewanie oocytów, zespół policystycznych jajników","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"21 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"86953985","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Zróżnicowanie sposobów porozumiewania się ssaków","authors":"Patrycja Popiel, L. Rychlik","doi":"10.36921/kos.2022_2845","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2845","url":null,"abstract":"Celem niniejszej pracy był szczegółowy przegląd badań naukowych nad komunikacją wizualną, dźwiękową, zapachową i dotykową (w tym komunikacją sejsmiczną) wśród różnych rzędów ssaków, przeprowadzonych w minionych latach. Skupiono się na zróżnicowaniu kontekstów komunikacji, zachowaniach związanych z porozumiewaniem się, narządach zmysłów umożliwiających komunikację oraz na sposobach przezwyciężania przez zwierzęta ograniczeń środowiskowych, które utrudniają wymianę informacji. Ponadto zwrócono uwagę na występowanie międzygatunkowej i nieukierunkowanej komunikacji u ssaków. Analiza danych literaturowych pozwoliła stwierdzić, że ssaki cechują się dużym zróżnicowaniem sposobów porozumiewania się w zależności od środowiska i trybu życia oraz wykształciły liczne adaptacje anatomiczne i/lub behawioralne usprawniające proces komunikacji, a większość interakcji społecznych zwierząt z tej gromady ma charakter multimodalny.\u0000Słowa kluczowe: Mammalia, behawior socjalny, interakcje wewnątrz- i międzygatunkowe, komunikacja, narządy zmysłów, maskowanie sygnału","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"2675 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"90212605","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Mechanizmy homeostazy energetycznej organizmu. Część I: Regulacja na poziomie centralnego układu nerwowego","authors":"Patryk Reimisz","doi":"10.36921/kos.2022_2861","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2861","url":null,"abstract":"Ilość dostarczanej z pokarmem energii musi być precyzyjnie dopasowana do jej wydatkowania. W dłuższej perspektywie nawet niewielkie zaburzenie tego bilansu prowadzi do zmiany masy ciała. Ośrodkami zbierającymi informacje na temat stanu odżywienia organizmu są wyspecjalizowane jądra podwzgórza. Na obszarze jądra łukowatego znajdują się grupy neuronów odbierające informacje o zapotrzebowaniu na pokarm (NPY/AgRP) oraz jego dostarczeniu lub braku zapotrzebowania (POMC/CART). Sygnały te są dalej przetwarzane przez neurony znajdujące się przede wszystkim na obszarze jądra bocznego, przykomorowego, brzuszno-przyśrodkowego i grzbietowo-przyśrodkowego oraz równolegle wysyłane do innych obszarów mózgu, w tym neuronów wchodzących w skład układu nagrody. W doświadczaniu przyjemności żywieniowej kluczową rolę odgrywa układ opioidowy i endokannabinoidowy. Oba systemy (homeostatyczny i hedonistyczny) są ze sobą połączone i stanowią funkcjonalną całość. Zaburzenia łaknienia mogą być spowodowane niewłaściwym funkcjonowaniem któregoś z tworzących je elementów lub komunikacji między samymi systemami.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"15 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-08-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"90122823","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
K. Głowacka, Małgorzata Szultka-Młyńska, Mateusz Cichorek, Aleksandra Orzoł, A. Rogowska, Edith Cruzado Tafur, P. Pomastowski, R. Górecki, B. Buszewski
{"title":"Znaczenie krzemu dla wybranych gatunków roślin o znanych właściwościach cytotoksycznych","authors":"K. Głowacka, Małgorzata Szultka-Młyńska, Mateusz Cichorek, Aleksandra Orzoł, A. Rogowska, Edith Cruzado Tafur, P. Pomastowski, R. Górecki, B. Buszewski","doi":"10.36921/kos.2022_2842","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2842","url":null,"abstract":"Krzem (Si) jest pierwiastkiem występującym w dużych ilościach w skorupie ziemskiej. Niektóre rośliny, takie jak pszenica pobierają Si z gleby i akumulują go w swoich tkankach w większych ilościach niż np. groch czy lucerna. Co ciekawe, suplementacja krzemem wpływa na zwiększenie plonu tych roślin. Ponadto, w wielu przypadkach Si niweluje negatywne skutki działania stresów biotycznych i abiotycznych, co wskazuje na uruchomienie w roślinach procesów, być może poprzez produkcję związków o charakterze regeneracyjnym lub obronnym. Z drugiej strony pszenica, groch i lucerna są roślinami o znanych właściwościach cytotoksycznych. Poszukiwanie związków bioaktywnych pochodzenia roślinnego o potencjalnie pozytywnym wpływie, jest zagadnieniem o dużym znaczeniu zarówno poznawczym jak i praktycznym, ze względu na możliwość wykorzystania takich związków w leczeniu wielu chorób człowieka. Prezentowana praca przedstawia aktualny stan wiedzy na temat pobierania, transportu oraz efektów suplementacji krzemem roślin poddawanych stresom biotycznym i abiotycznym oraz właściwości cytotoksycznych pszenicy, grochu i lucerny.\u0000Słowa kluczowe: krzem, pszenica, groch, lucerna, stresy biotyczne i abiotyczne, cytotoksyczność","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"2 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-05-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"78778626","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Remembering prof. Zygmunt Kraczkiewicz (1900-1971) and his pioneering research","authors":"M. Kloc","doi":"10.36921/kos.2022_2846","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2846","url":null,"abstract":"Zygmunt Kraczkiewicz (1900-1971)\u0000On October 11, 2021, at the Holly Cross Church in Warsaw, there was a Holly Mass dedicated to the memory of Professor Zygmunt Kraczkiewicz who passed away 50 years ago, in 1971.\u0000Zygmunt Kraczkiewicz was born July 20, 1900, in Biala in Ukraine. In 1928 he received his Ph.D. and in 1935 the doctor habilitatus (D.Sc.) degree at the Faculty of Philosophy of Warsaw University. From 1926 until 1939, he was an assistant professor in the Department of Cytology at Warsaw University. At the beginning of World War II, he was called to military duty. After the fall of Poland, he was interned in Romania until 1941, and from 1941 until 1945 he was held captive in Dorsten and Dossel German POW camps. In 1945, after the liberation by Americans and relocation to Belgium, he co-organized and lectured in the Polish Center of Academic Studies in Brussels. He returned to Poland in 1946.\u0000Prof. Kraczkiewicz joined, in the rank of associate professor, the re-opened Department of Zoological Cytology at Warsaw University in 1946. From 1951 to 1956, he was the Dean of Faculty of Biology and Natural Sciences, and from 1956 to 1965, he held the position of the Pro-Rector of Warsaw University. From 1955 until retirement in 1970, Prof. Kraczkiewicz was the Chair of the Department of Cytology Faculty of Biology, University of Warsaw.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"27 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-05-06","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"79955377","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}