Kosmos. Seria A, Biologia最新文献

筛选
英文 中文
Zanieczyszczenie świetlne na obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2023-04-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2866
T. Ściężor, A. Czaplicka, Aneta Kotra
{"title":"Zanieczyszczenie świetlne na obszarze Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego","authors":"T. Ściężor, A. Czaplicka, Aneta Kotra","doi":"10.36921/kos.2022_2866","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2866","url":null,"abstract":"Celem pracy jest scharakteryzowanie i ocena poziomu zanieczyszczenia świetlnego na terenie Tenczyńskiego Parku Krajobrazowego, znajdującego się w pobliżu dużych ośrodków miejskich. W obrębie parku żyje około 160 gatunków zwierząt chronionych. Wiele z nich zagrożonych jest wyginięciem, a zanieczyszczenie świetlne jest jednym z czynników przyczyniających się do tego procesu. Niektóre gatunki roślin mogą być również narażone na negatywny wpływ zanieczyszczenia świetlnego, poprzez zaburzenie ich cyklu wzrostu i kwitnienia, przez co nie zwabiają owadów w odpowiednim czasie. \u0000W ramach pracy wykonano pomiary jasności powierzchniowej łuny świetlnej nocnego nieba na analizowanym obszarze, zarówno przy bezchmurnym jak też przy całkowicie zachmurzonym niebie. Dokonano analizy wykonanych pomiarów oraz porównano wyniki z mapą modelową. Określono potencjalny wpływ zanieczyszczenia świetlnego na zwierzęta występujące w Parku i jego otulinie.  \u0000Stwierdzono, że we wschodniej części badanego obszaru jasność łuny świetlnej, pochodzącej od sąsiedniego Krakowa, znacząco przekracza poziom naturalny, co niewątpliwie ma wpływ na lokalne ekosystemy nocne.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"39 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-04-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"85606551","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Owady leśne, zagrożenia i metody ochrony lasu
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2894
L. Sukovata, I. Skrzecz
{"title":"Owady leśne, zagrożenia i metody ochrony lasu","authors":"L. Sukovata, I. Skrzecz","doi":"10.36921/kos.2022_2894","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2894","url":null,"abstract":"Lasy w Polsce są narażone na oddziaływanie różnych czynników szkodotwórczych: abiotycznych, biotycznych i antropogenicznych. Wśród biotycznych, owady zajmują jedno z czołowych miejsc. Przy dużej liczebności, owady zagrażają trwałości lasów, ponieważ mogą doprowadzić do zamierania drzewostanów, zarówno bardzo młodych (upraw), jak i bardzo starych, co może skutkować zaprzestaniem pełnienia przez nie funkcji ekologicznych, ekonomicznych i społecznych. W lasach państwowych najważniejsze gatunki owadów są objęte stałym monitoringiem mającym na celu ocenę liczebności i trendów ich zmian, co służy do określenia zagrożenia drzewostanów. W ochronie lasów stosuje się zintegrowaną metodę, która na pierwszym miejscu stawia działania profilaktyczne zwiększające odporność drzewostanów oraz metody niechemiczne (biologiczne, biotechniczne, mechaniczne), natomiast chemiczne środki ochrony roślin są stosowane w ostateczności. W niniejszej pracy przedstawione są główne grupy szkodliwych owadów leśnych – szkodniki siewek i sadzonek w szkółkach i uprawach oraz szkodniki liściożerne i kambiofagi w drzewostanach ponad 20-letnich, a także metody ograniczania powodowanych przez nie szkód.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"79 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"81909022","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
O rytmach wokół nas i roli muszki owocowej w drodze do poznania zegara biologicznego
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2897
Patrycja Ściślewska, M. Chrzanowski, Piotr Bębas
{"title":"O rytmach wokół nas i roli muszki owocowej w drodze do poznania zegara biologicznego","authors":"Patrycja Ściślewska, M. Chrzanowski, Piotr Bębas","doi":"10.36921/kos.2022_2897","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2897","url":null,"abstract":"W artykule przedstawiamy historię obserwacji i badań zegara biologicznego – począwszy od czasów Aleksandra Macedońskiego, gdy po raz pierwszy w literaturze znalazł się opis zjawiska cyklu dobowego, poprzez pierwsze badania naukowe wykorzystujące eksperymenty do charakterystyki rytmów u roślin, kończąc na dogłębnej analizie mechanizmu zegara molekularnego owadów – osiągnięcia, które uhonorowano najbardziej prestiżowym wyróżnieniem dla uczonych – Nagrodą Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny. Szczególny nacisk położono na opis sposobu funkcjonowania endogennego oscylatora molekularnego u muszki owocowej (Drosophila melanogaster). Omówione są podstawowe geny i białka zegara, a także występujące między nimi oddziaływania, które prowadzą do powstawania rytmów biologicznych, a wszystko z uwzględnieniem tła historycznego tych odkryć.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"285 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"74393215","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Entomologia sądowa – definicja, zakres, wybrane kierunki badań
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2899
M. Kadej
{"title":"Entomologia sądowa – definicja, zakres, wybrane kierunki badań","authors":"M. Kadej","doi":"10.36921/kos.2022_2899","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2899","url":null,"abstract":"Entomologia sądowa jest wąską specjalnością naukową dynamicznie rozwijającą się w ostatnich latach. Ma ona wybitnie utylitarny charakter, o czym świadczy jej stosowanie w wielu postępowaniach, w tym sprawach kryminalistycznych. Wiedza o owadach – ich biologii, ekologii, behawiorze – jest niezwykle przydatna do wnioskowania o czasie jaki upłynął od momentu zgonu (PMI), zawsze wtedy, gdy inne standardowe metody są zawodne. W tym celu wielu naukowców na całym świecie prowadzi różnorodne badania nad owadami nekrofilnymi. Zebrane w ten sposób informacjenie tylko przyczyniają się do lepszego rozumienia roli owadów w procesach przemiany materii, ale także podnoszą jakość wnioskowania o PMI. Z uwagi na liczbę i specyfikę prowadzonych badań entomologię sądową należy uznać za specjalność naukową o wybitnie interdyscyplinarnym charakterze – budującą pomosty między innymi specjalizacjami badawczymi w obrębie biologii, chemii czy medycyny sądowej. W obszarze poznawczym jest jeszcze wiele wątków wymagających dalszych pogłębionych analiz, wiele gatunków czeka na opracowanie modeli rozwojowych, ustalenie wieku ich stadiów rozwojowych, a w końcu opisanie interakcji między gatunkami konkurującymi o ten sam zasób pokarmowy. W niniejszym artykule przedstawiono kierunki badawcze zakorzenione w entomologii sądowej, świadczące o jej wielkim potencjale naukowym.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"52 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"74843776","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Rola kluczowych hormonów i ich receptorów w rozwoju owadów na przykładzie Drosophila melanogaster i Aedes aegypti
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2902
Marta Kolonko-Adamska, M. Orłowski, B. Greb-Markiewicz
{"title":"Rola kluczowych hormonów i ich receptorów w rozwoju owadów na przykładzie Drosophila melanogaster i Aedes aegypti","authors":"Marta Kolonko-Adamska, M. Orłowski, B. Greb-Markiewicz","doi":"10.36921/kos.2022_2902","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2902","url":null,"abstract":"Informacja o budowie i funkcjonowaniu organizmów żywych zapisana jest w genach. W regulację ekspresji genów zaangażowane są specyficzne czynniki transkrypcyjne, które odpowiedzialne są odbieranie sygnałów płynących z zewnątrz komórki i przekazywanie ich poprzez aktywację transkrypcji odpowiednich zestawów genów. Podczas rozwoju organizmu cząsteczkami sygnałowymi są m.in. hormony, dlatego rozumienie mechanizmów sygnalizacji hormonalnej i zależnej od niej ekspresji informacji genetycznej jest bardzo ważne. Organizmy modelowe stanowią doskonałe źródło wiedzy, która pozwala zrozumieć wiele procesów fizjologicznych zachodzących w organizmie człowieka. Warto podkreślić, że bez żmudnych eksperymentów naukowych przeprowadzanych na organizmach takich jak Drosophila melanogaster, czy Aedes aegypti, nie byłoby możliwe poznanie i zrozumienie sygnalizacji hormonalnej u człowieka. Dogłębne badania szlaku przekazywania sygnałów pochodzących od 20-hydroksyekdyzonu (20E) i hormonu juwenilnego (JH) w obu organizmach pozwalają zrozumieć molekularne i genetyczne podstawy przekazywania sygnałów w organizmach wielokomórkowych, w tym sposobu, w jaki cząsteczki sygnałowe kierują rozwojem zarodka od pojedynczej komórki do dojrzałego organizmu.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"16 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"86949066","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Przyrodnik, entomolog, nauczyciel - wspomnienie o Profesorze Januszu Wojtusiaku (1942-2012)
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2890
R. Garlacz, Jadwiga Lorenc-Brudecka
{"title":"Przyrodnik, entomolog, nauczyciel - wspomnienie o Profesorze Januszu Wojtusiaku (1942-2012)","authors":"R. Garlacz, Jadwiga Lorenc-Brudecka","doi":"10.36921/kos.2022_2890","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2890","url":null,"abstract":"Profesor Janusz Wojtusiak urodził się 21 lutego 1942 roku w Krakowie. W 1959 roku ukończył Liceum im. Jana III Sobieskiego w Krakowie, a następnie rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, gdzie później rozwijał swoją karierę naukową. W 1994 roku odebrał tytuł profesora. W latach 1982-1986 pracował na stanowisku profesora wizytującego na University of Nigeria w Nsukka. W latach 1989-1990 był wykładowcą entomologii leśnej na University of Winsconsin w USA. Jego zainteresowania badawcze skupiały się wokół etologii owadów oraz faunistyki i zoogeografii motyli. Uczestniczył w kilkunastu wyprawach naukowych do Ameryki Południowej. Był autorem ponad 100 publikacji naukowych. Profesor był przyrodnikiem, naukowcem i nauczycielem akademickim znanym z zamiłowania do przyrody, gór i fotografii. Profesor był inicjatorem utworzenia Centrum Edukacji Przyrodniczej – nowoczesnej jednostki naukowo-dydaktycznej, która gromadzi bezcenne dla nauki kolekcje przyrodnicze, prowadzi różnorodną działalność edukacyjną i promuje naukę w społeczeństwie.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"68 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"79864377","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Hodowla przemysłowa owadów - nowa gałąź produkcji rolnej, czy przejściowy trend?
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2900
J. Urbański
{"title":"Hodowla przemysłowa owadów - nowa gałąź produkcji rolnej, czy przejściowy trend?","authors":"J. Urbański","doi":"10.36921/kos.2022_2900","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2900","url":null,"abstract":"We współczesnym świecie jedzenie owadów jest zjawiskiem znacznie bardziej powszechnym, niż bylibyśmy skłonni przypuszczać w europejskiej perspektywy. Owady są elementem diety co czwartego mieszkańca naszej planety. Ze względu na globalny deficyt białka, w ostatniej dekadzie owady są coraz częściej rozpatrywane jako alternatywne źródło białka. Istotnym czynnikiem jest nie tylko relatywnie wysoka wartość odżywcza jadalnych gatunków owadów, lecz również wyjątkowa wydajność procesu hodowli. Produkcja przemysłowa owadów, jako niskoemisyjna i wysokowydajna opiera się o waloryzację niskowartościowych produktów ubocznych przemysłu rolno-spożywczego i odpadów żywności, a więc wpisuje się w założenia gospodarki w obiegu zamkniętym i priorytety środowiskowe i klimatyczne UE. W niniejszej pracy omówiony jest rys historyczny i obecny status owadów w przemyśle spożywczym oraz perspektywy rozwoju branży.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"26 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"81346548","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Drosophila melanogaster – prosty i zaskakująco skuteczny model w badaniach nad okołodobową rytmiką organizmu i molekularnym mechanizmem zegara biologicznego nie tylko u owadów
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2898
J. Górska-Andrzejak, Daniel Bajorek
{"title":"Drosophila melanogaster – prosty i zaskakująco skuteczny model w badaniach nad okołodobową rytmiką organizmu i molekularnym mechanizmem zegara biologicznego nie tylko u owadów","authors":"J. Górska-Andrzejak, Daniel Bajorek","doi":"10.36921/kos.2022_2898","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2898","url":null,"abstract":"Wiele badań nad podstawowymi procesami życiowymi prowadzi się z wykorzystaniem organizmów nazywanych modelowymi. Jednym z nich jest Drosophila melanogaster, potocznie nazywana muszką owocową. W artykule przedstawiono rolę tego owada w nagrodzonych Nagrodą Nobla z 2017 r. badaniach nad rytmami okołodobowymi i generującym je mechanizmem oscylatora molekularnego (zegara biologicznego). Krótko opisano komórki budujące zegar w mózgu muszki owocowej, tj. neurony i komórki glejowe z aktywnym oscylatorem komórkowym, które wykazują ekspresję genów zegarowych. Omówiono także podstawowe metody z obszaru genetyki i inżynierii genetycznej stosowane w badaniach nad systemem zegarowym D. melanogaster.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"66 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"76682079","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Zachowania ratunkowe i opieka sanitarna u mrówek
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2908
E. J. Godzińska, Anna Szczuka, Julita Korczyńska
{"title":"Zachowania ratunkowe i opieka sanitarna u mrówek","authors":"E. J. Godzińska, Anna Szczuka, Julita Korczyńska","doi":"10.36921/kos.2022_2908","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2908","url":null,"abstract":"Jednym z najważniejszych elementów społecznego trybu życia są zachowania prospołeczne, czyli działania, z których korzyści odnoszą inne osobniki. Do najbardziej interesujących podkategorii ryzykownych zachowań prospołecznych należą zachowania ratunkowe, czyli spieszenie z pomocą osobnikom, które znalazły się w niebezpiecznej sytuacji. W świecie zwierząt zachowania ratunkowe zostały po raz pierwszy opisane u mrówek legionistek z gatunku Eciton hamatum, a następnie badano je również u mrówek z wielu innych gatunków należących do podrodzin Formicinae, Myrmicinae, Ponerinae i Dolichoderinae. Badania te były prowadzone zarówno w terenie, jak i w warunkach laboratoryjnych i stosowano w nich szeroką gamę testów behawioralnych, podczas których potencjalne ratowniczki konfrontowano bądź z osobnikami o ograniczonej mobilności (unieruchomionymi w wyniku zasypania lub też uwięzionymi w sztucznym sidle), bądź też z mrówkami zaatakowanymi przez wrogów naturalnych, takich jak larwy mrówkolwa, pająki lub termity. W badaniach tych analizowano wpływ licznych czynników wpływających na gotowość mrówek do angażowania się w zachowania ratunkowe oraz na ujawniające się w tym kontekście wzorce behawioralne, w tym przede wszystkim tzw. precyzyjne zachowania ratunkowe stanowiące świadectwo nieoczekiwanie zaawansowanych możliwości poznawczych tych owadów. Do czynników tych należały wiek, specjalizacja behawioralna oraz oczekiwana dalsza długość trwania życia zarówno ofiar, jak i potencjalnych ratowniczek, a także przebyte doświadczenia, czynniki genetyczne oraz gatunek i specyfika jego ekologii. Sprawdzano też, czy ratowane są jedynie towarzyszki z własnej kolonii, czy również osobniki pochodzące z obcych kolonii własnego gatunku oraz z gatunków obcych. Podejmowano też próby identyfikacji sygnałów emitowanych przez ofiary w ramach tzw. wołania o pomoc. Zaobserwowano również, że niektóre mrówki otaczają opieką sanitarną towarzyszki zranione przez wrogów naturalnych lub też cierpiące wskutek infekcji i stwierdzono, że opieka taka może być korzystna zarówno dla osobników poszkodowanych, jak i dla ich zdrowych towarzyszek, gdyż uratowane osobniki mogą kontynuować pracę na rzecz kolonii, zaś kontakty z zakażonymi towarzyszkami mogą wywierać stymulujący wpływ na procesy odpornościowe zdrowych osobników i dzięki temu stanowić element profilaktyki przeciwdziałającej rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Niemniej jednak, skrócona oczekiwana dalsza długość trwania życia często idzie u mrówek w parze z tzw. wycofaniem społecznym, które może się wyrazić również w mniejszej gotowości do angażowania się w zachowania ratunkowe. Osobniki takie są również mniej chętnie ratowane przez towarzyszki. Zachowania ratunkowe opisywano i analizowano również u kręgowców: ptaków (dwa gatunki) i licznych ssaków (szczury, myszy, psy, mangusty, dziki, słonie, a także różne walenie i naczelne). Badania zachowań ratunkowych zwierząt rzucają istotne światło zarówno na ewolucję altruizmu i zachowań prosp","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"5 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"79488457","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
Diapauza u owadów, fenomen umożliwiający przetrwanie trudnych warunków środowiska
Kosmos. Seria A, Biologia Pub Date : 2022-12-27 DOI: 10.36921/kos.2022_2906
M. Polańska, Magdalena Bartnicka-Łyżwa
{"title":"Diapauza u owadów, fenomen umożliwiający przetrwanie trudnych warunków środowiska","authors":"M. Polańska, Magdalena Bartnicka-Łyżwa","doi":"10.36921/kos.2022_2906","DOIUrl":"https://doi.org/10.36921/kos.2022_2906","url":null,"abstract":"Aby przetrwać niekorzystne, występujące cyklicznie w ciągu roku warunki środowiska, owady wytworzyły różne mechanizmy adaptacyjne. Jednym z nich jest diapauza, szeroko rozpowszechniona, pozwalająca przetrzymać krytyczny okres oraz zsynchronizować rozwój i procesy rozrodcze do warunków panujących w środowisku. Diapauza może być zjawiskiem obligatoryjnym występuje w każdym pokoleniu, niezależnie od warunków w jakich żyją owady, lub  fakultatywna, pojawiające się tylko w odpowiedzi na zmiany natężenia określonych czynników. Głównymi induktorami diapauzy są fotoperiod, temperatura, wilgotność, zagęszczenie populacji i związana z tym dostępność pokarmu. Diapauza występuje w specyficznym dla danego gatunku momencie cyklu życiowego – stadium zarodka, larwy, poczwarki lub imago. Zatrzymanie rozwoju i obniżenie tempa metabolizmu u diapauzujących owadów związane jest z wyciszaniem wielu genów. Jednak szacuje się, że około 4% puli genowej stanowią loci, specyficzne dla diapauzy, co świadczy o tym, że jest to proces znajdujący się pod złożoną kontrolą molekularną. Zjawisko jest dynamicznym procesem, składającym się z następujących po sobie faz, prediapauzy, poprzedzającej zatrzymanie rozwoju, diapauzy, czyli właściwego okresu uśpienia i postdiapauzy, okresu spoczynku, poprzedzającego powrót do pełnej aktywności. \u0000  \u0000In order to survive the unfavorable environmental conditions that occur cyclically throughout the year, insects developed various adaptive mechanisms. A perfect example of such a mechanism is diapause, widespread, allowing to survive a critical period and synchronize development and reproductive processes with optimal conditions. Diapause can be obligatory, occurring in every generation, regardless of environmental conditions, or facultative, occurring only in response to specific environmental cues. Factors that induce diapause are photoperiod, temperature, humidity, population density and related food availability. Diapause occurs at a species-specific point in the life cycle - embryo, larva, pupa or imago. The arrest of development and a decrease in the rate of metabolism in diapausing insects is associated with the silencing of many genes, however some of them are up regulated. It is estimated that about 4% of the gene pool are loci specific for diapause, which proves an often postulated thesis that it is an process under complex molecular control. Diapause is a dynamic process consisting of successive phases, prediapause, which preceds developmental arrest, truly developed diapause, i.e. the proper period of dormancy, and post-diapause, the period of rest, preceding reassumption of full activity.","PeriodicalId":86785,"journal":{"name":"Kosmos. Seria A, Biologia","volume":"11 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2022-12-27","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"81318179","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
引用次数: 0
0
×
引用
GB/T 7714-2015
复制
MLA
复制
APA
复制
导出至
BibTeX EndNote RefMan NoteFirst NoteExpress
×
提示
您的信息不完整,为了账户安全,请先补充。
现在去补充
×
提示
您因"违规操作"
具体请查看互助需知
我知道了
×
提示
确定
请完成安全验证×
相关产品
×
本文献相关产品
联系我们:info@booksci.cn Book学术提供免费学术资源搜索服务,方便国内外学者检索中英文文献。致力于提供最便捷和优质的服务体验。 Copyright © 2023 布克学术 All rights reserved.
京ICP备2023020795号-1
ghs 京公网安备 11010802042870号
Book学术文献互助
Book学术文献互助群
群 号:604180095
Book学术官方微信
小红书