Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa最新文献

{"title":"Potomkowie rodzin rycerskich/szlacheckich w komturiach joannitów na Ślą­sku, w Wielkopolsce i w baliwacie brandenburskim","authors":"Maria Starnawska","doi":"10.36693/rpther.2019.06","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.06","url":null,"abstract":"W okresie wypraw krzyżowych i rozkwitu kultury rycerskiej joannici oraz inne zakony rycerskie miały w sposób najpełniejszy wcielać w życie syntezę ideałów rycerskich i chrześcijańskich. Po ustaniu ruchu krucjatowego sens dalszego istnienia zakonów rycerskich powołanych w celu jego wspierania stanął pod znakiem zapytania. Kryzysu tego nie przetrwali templariusze, ale joannitom się udało. Przetrwali, podejmując w Europie różne formy działalności, mniej lub bardziej związane ze swoim pierwotnym powołaniem (prowadzenie szpitali, parafii etc.). Jedną ze strategii przetrwania było przekształcanie przynajmniej niektórych placówek czy gałęzi zakonu w stowarzyszenie rycerskie, grupujące potomków rodzin szlacheckich, zapewniające im prestiż, możliwość prowadzenia rycerskiego stylu życia i uposażenie. \u0000Na ziemiach polskich pojawili się w połowie XII w. za sprawą Henryka sandomierskiego, który nadał im posiadłość w Zagości nad Nidą. Do końca średniowiecza stworzyli sieć ok. 30 domów zakonnych. Najwięcej placówek powstało na Śląsku, w ziemi lubuskiej i Nowej Marchii oraz na Pomorzu Zachodnim. Ściągali do nich rycerze z terenów położonych na zachód — z Łużyc, Połabia, Starej Marchii, Meklemburgii i jeszcze bardziej odległych obszarów Niemiec, przyczyniając się do germanizacji śląskiego i pomorskiego rycerstwa-szlachty. \u0000W późnym średniowieczu zarówno zakon joannitów, jak i grupa społeczna rycerstwa-szlachty na Pomorzu i Śląsku oraz w mniejszym stopniu w Wielkopolsce, przeżywały okres poważnych przemian, dlatego warto zbadać, czy procesy te wpływały na siebie wzajemnie. Autorka artykułu podjęła to wyzwanie i postarała się w swoim tekście odpowiedzieć na pytanie, czy wstępowanie członków miejscowych lub napływowych rodzin rycerskich do zakonu joannitów umacniało pozycję którejś z tych grup i czy związanie się z jedną z nich stanowiło dla joannitów ważny sposób zakorzeniania się w lokalnej społeczności zamieszkującej w granicach metropolii gnieźnieńskiej i diecezji kamieńskiej.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"42 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"127535230","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Herby na przedmiotach codziennego użytku w dawnej Polsce. Perspektywa badawcza","authors":"Janusz Łosowski","doi":"10.36693/rpther.2019.10","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.10","url":null,"abstract":"W okresie staropolskim i w XIX stuleciu występowało zjawisko ozdabiania herbami naczyń stołowych (mis, półmisków, talerzy, butelek, karafek, szklanek, kieliszków, waz, blatów) oraz innych akcesoriów kuchennych. Herby umieszczano też na orężu i wojennym rynsztunku (broni białej i palnej oraz wyposażeniu żołnierzy), meblach (trony, krzesła, komody, sekretarzyki, skrzynie), kaflach, z których stawiano piece, a nawet na doku-mentach i księgach urzędowych. Przedmioty z elementami heraldycznymi zachowały się w muzeach i bibliote-kach, były to obrazy czy też mapy. Dzięki przeprowadzonej kwerendzie w aktach grodzkich i ziemskich chełm-skich i lubelskich udało się odnaleźć wiele nieznanych informacji o przedmiotach zawierających herby w inwentarzach ruchomości pozostałych po zmarłych właścicielach należących do szlachty. Herby umieszczone na przedmiotach były przede wszystkim znakiem własnościowym, pozwalającym na identyfikowanie ich właścicieli. Stawały się również symbolem wyższej pozycji tych osób w strukturze społecznej. Manifestowanie przynależności do wyższej warstwy społeczeństwa musiało szczególne oddziaływać na szlachtę posiadającą niższy status społeczny oraz osoby nienależące do szlachty. W takich sytuacjach herby stanowiły wyznacznik pozycji społecznej. W przypadku używania przedmiotów, na których znajdowały się herby dawniejszych właścicieli, przedmiotem komunikowania stawały się treści historyczne. Nawet, jeśli nie zawsze mogły zostać precyzyjnie rozpoznane, to stanowiły dowód przeszłości.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"6 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"115352425","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Siedziby rycerskie na pograniczu Wielkopolski i Kujaw w późnym średniowieczu","authors":"Joanna Karczewska","doi":"10.36693/rpther.2019.05","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.05","url":null,"abstract":"Na późne średniowiecze w Polsce przypada czas przekształcania się rycerstwa w szlachtę, przechodzenia od struktur rodowych do wspólnoty ziemskiej, czemu towarzyszyła często aktywność wybitnych jednostek, które stawały się protoplastami, fundatorami wpływowych rodzin możnowładczych. Na przełomie XIV i XV w. można w Polsce zaobserwować również charakterystyczny proces kształtowania się latyfundiów ziemskich. Niezależnie od ich wielkości można dostrzec pewien proces ich formowania się. Proces ten był uniwersalny i wspólny zarówno dla włości królewskiej, jak i prywatnej. Polegał na utworzeniu kompleksu majątkowego i uzyskaniu prawa niemieckiego (czyli lokacji wsi, co było też formą inwestycji), zorganizowaniu parafii w jego granicach, ufundowaniu kaplicy, będącej rodzinną nekropolią oraz zorganizowaniu ośrodka miejskiego, czyli jego centrum, podnoszącego prestiż właściciela, a zarazem przysparzającego mu dodatkowych dochodów.\u0000Elementem końcowym całego procesu była budowa zamku — rezydencji, głównej siedziby dziedzica. Ten ostatni element wspomnianego procesu jest przedmiot niniejszego artykułu, w którym autorka zwraca uwagę nie tyle na funkcje obronne zamku, ile na użytkowe (jako ośrodka administracji i zarządu dóbr) i reprezentacyjne (był on bowiem wyrazem manifestacji pozycji i znaczenia rodziny). Pod względem terytorialnym artykuł dotyczy pogranicza Wielkopolski (powiaty kcyński, gnieźnieński, koniński) i Kujaw, zatem terytoriów położonych peryferyjnie w późnośredniowiecznym państwie polskim.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"46 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"129787169","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Territorial Heraldry of the Kharkiv Region: Tradition and Innovation","authors":"S. Posokhov","doi":"10.36693/rpther.2019.14","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.14","url":null,"abstract":"The article traces the evolution of territorial heraldry in the Kharkiv Region (northeastern Ukraine). Emblem-making began here rather late — in the second half of the eighteenth century, although first references to local territorial coats of arms belong to the second half of the 17th century. It proceeded under the influence of long-established Western European tradition and according to rules developed within the framework of a centralized Russian Empire. During the Soviet period, such traditions and rules underwent a radical revision. This uneven historical background determined the uniqueness of the process of emblem-making in the era of Ukrainian independence. Today’s territorial heraldry of the Kharkiv Region accommodates a rather heterogeneous mix of inherited features. Modern emblem-making has often been spontaneous and uncoordinated. The body of territorial emblems we have today is eclectic; its formation is still underway. The role of city emblems in the self-representation of communities remains insignificant.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"65 3 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"133155848","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Jeszcze o karierach w dawnej Polsce. Koleje losu Michała Moszyńskiego, herbu Nałęcz († ok. 1650), dworzanina, żołnierza i ziemianina","authors":"Marian Wolski","doi":"10.36693/rpther.2019.07","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.07","url":null,"abstract":"Przemiana rycerstwa w ziemiaństwo to proces spowodowany działaniem określonych uregulowań prawnych, społeczno-politycznych i gospodarczych, odbywający się w określonym czasie, konkretnie na przełomie średniowiecza i czasów nowożytnych,. Niemniej zjawisko osiadania na ziemi ludzi parających się rzemiosłem wojennym, a więc według nomenklatury staropolskiej „ludzi rycerskich”, nie jest specyfiką jednej epoki, czasu czy systemu prawno-ustrojowego. Odbywało się stale i wpisuje się w pojęcie kariery czasów staropolskich. Przykładem takiej właśnie kariery mogą być koleje życia protoplasty arystokratycznej rodziny Moszyńskich herbu Nałęcz, przedstawione w niniejszym artykule.\u0000Dzieje życia Michała Moszyńskiego są znakomitą egzemplifikacją tej ścieżki kariery w czasach staropolskich, która wiodła od służby wojskowej pod dowództwem możnego protektora i jego dwór, dwór królewski, gdzie łatwo było o udział w rozdawnictwie dóbr monarszych, przez zastawy i dzierżawy, wreszcie po latach do własnego majątku. Podkreślić przy tym należy podstawową rolę wykształcenia, bez którego droga ta była niedostępna, a także psychofizyczne uwarunkowania jednostki, przejawiające się odwagą i otwartością na kwestie ekonomiczne, łatwością w dyslokacji kapitału, zapobiegliwością i zaradnością.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"8 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"122126329","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Obraz rycerstwa-szlachty w literaturze okolicznościowej i parenetycznej początku XVII w.","authors":"Michał Kuran","doi":"10.36693/rpther.2019.08","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.08","url":null,"abstract":"Tekst poświęcony jest obrazowi szlachty-rycerstwa w literaturze okolicznościowej traktującej o sprawach wojennych, a więc publicznych, jak i ekshortacyjnej poezji parenetycznej niezwiązanej z konkretnymi zdarzeniami, ale aktualnej na tle bieżącej sytuacji politycznej. Przeglądem objęto też wybrane przykłady poezji funeralnej należące do kręgu rodzinnego (utwory poświęcano osobom publicznym, zatem ich adresatami nie była tylko rodzina i powinowaci, ale cały stan szlachecki i Rzeczpospolita, którym służyli zmarli, pełniąc funkcje polityczne lub wojskowe, bądź byli oni honorowani z racji samej przynależności do znaczącego rodu). \u0000W objętych przeglądem utworach pojęcia „szlachectwo” i „etos rycerski” utożsamia się. Wynika to ze specyficznej tematyki twórczości okolicznościowej, poezji parenetycznej i funeralnej. W przedstawionych tekstach w centrum uwagi autorów stoi wojna prowadzona w obronie granic państwa, co jest tożsame z działaniem mającym na celu zabezpieczenie status quo, identycznego z wolnością rozumianą dosłownie jako przeciwieństwo fizycznej niewoli, jak i zachowanie przywilejów stanowych czy ogólnie porządku ustrojowego, zapewniającego szczególne prawa wybranej grupie społeczeństwa. Zarazem grupa ta jest zobowiązana do określonych działań służebnych na rzecz państwa, religii oraz ludności niemogącej podjąć zobowiązań rycerskich. Wywiązanie się z nich pozwala jej, w założeniu, zachować uprzywilejowaną pozycję. Literaci, posługując się formami wypowiedzi niosącymi silny ładunek perswazyjny czy to przez suassio lub disuassio, w ramach genus deliberativum, bądź laudatio i vituperatio, w ramach genus demonstrativum, starają się nakłaniać odbiorcę do wprowadzania w życie określonych postaw, zaś tych, którzy robią to z powodzeniem w ramach służby ojczyźnie, nagradzają przekonując, że dzięki swej postawie, wyrażającej się ofiarnym męstwem, wykazali się cnotą, a przez to zasłużyli na wieczną pamięć. Jako że są uczestnikami sztafety sławy wyrażonej zwłaszcza przez ród i herb. Swoimi czynami dopisują kolejny rozdział do księgi dziejów rodziny, podtrzymując godne pochwały tradycje, broniąc ojczyzny i stabilności przywilejów stanowych.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"42 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"123414736","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Od Redaktora","authors":"S. Górzyński","doi":"10.36693/rpther.2019.01","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.01","url":null,"abstract":"Omówienie tomu 18 za rok 2019 Rocznika Polskiego Towarzystwa Heraldycznego","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"40 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"121708267","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"System heraldyczny Bernharda von Koehnego w zastosowaniu do miast Królestwa Polskiego","authors":"A. Górak","doi":"10.36693/rpther.2019.16","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.16","url":null,"abstract":"Władze rosyjskie, w latach 1845–1895, podjęły trzy próby opracowania i wprowadzenia aktem prawnym herbów miast Królestwa Polskiego. Gromadzono materiały i opracowywano projekty jednak żaden z nich nie zostały zaakceptowany przez najwyższe władze. Artykuł przedstawia ten proces i próbuje wyjaśnić cele władz rosyjskich. Autor szczególnie skupił się na działalności Bernharda Carla von Koehnego, dyrektora Wydziału Heraldycznego petersburskiej Heroldii, który nie tylko opracował system heraldyczny, ale próbował go wprowadzić w życie w heraldyce miejskiej Cesarstwa Rosyjskiego. Autor próbuje pokazać rosyjskie projekty herbów dla miast Królestwa Polskiego jako część procesu obejmującego całe imperium rosyjskie w XIX w.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"29 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"128244413","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Narzędzia gospodarcze w heraldyce jako świadectwo przemian szlacheckiego etosu","authors":"Marek Cetwiński","doi":"10.36693/rpther.2019.02","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.02","url":null,"abstract":"Przedmiotem zainteresowania autora tekstu są narzędzia gospodarcze, obecne w polskiej heraldyce. W jego opinii narzędzia te oraz aluzje do karczowania lasów i zwalczania leśnych zwierząt są znane naszej heraldyce od XIII w. i wiążą się z okresem wzmożonej kolonizacji na prawie niemieckim, kiedy to zaczął kształtować się stan właścicieli ziemskich, zobowiązanych z racji posiadania ziemi, do służby wojskowej. Jego zdaniem, tylko apriorycznym założeniem jest pogląd, iż „oddana rolnictwu i hodowli bydła” szlachta to potomkowie wojowników-rycerzy osadzonych kiedyś na ziemi. Uważa on, że mógł on powstać w środowisku samych zainteresowanych lub uczonych historyków. Uzasadnia swoje zdanie, odwołując się do legend heraldycznych, w których ich bohaterowie bywają rolnikami, karczownikami, węglarzami wypalającymi węgiel drzewny, myśliwymi, młynarzami i cieślami, a wojownikami stają się z konieczności, często posługując się swymi narzędziami gospodarczymi jako improwizowanym orężem. Właśnie takimi przedstawiają ich staropolskie herbarze, takimi też się zapewne — słusznie czy nie — sami czuli. Gospodarcze narzędzia w ich herbach niewątpliwie są świadectwem ich etosu, który od początku swego istnienia zdaje się łączyć ideał gospodarza z obrońcą stworzonego własną pracą ojczystego kraju.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"26 2 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"122640264","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Od szlachcica-rycerza do obywatela-przedsiębiorcy. Wizja przebudowy polskiego modelu obywatelstwa w ujęciu Hugona Kołłątaja","authors":"R. Lis","doi":"10.36693/rpther.2019.09","DOIUrl":"https://doi.org/10.36693/rpther.2019.09","url":null,"abstract":"Artykuł pokazuje, jak Kołłątaj wyobrażał sobie rolę szlachty w przyszłej Rzeczypospolitej. Nie rezygnując zasadniczo z ogólnej charakterystyki tej warstwy jako stanu politycznego, postrzegał ją mimo to w kategoriach nade wszystko ekonomicznych. U podstaw ujęcia Kołłątaja leżała nowa koncepcja wolności, rozumianej przez niego jako wolność osobista,, wieńczonej niejako — dzięki przedsiębiorczości obywatela — statusem posesjonata, a ostatecznie obywatela jako posiadacza praw politycznych. Choć Kołłątaj nie rezygnował absolutnie z formuły szlachectwa — uznania szlachty posesjonatów za pierwszy stan obywatelski, to chciał kategorycznie objęcia kategorią obywatelstwa także, choć na odrębnych niejako zasadach, właścicieli miejskich — członków stanu miejskiego. Artykuł ukazuje, że tak silne zaakcentowanie czynnika przedsiębiorczości ludzkiej miało w zamierzeniu całkowicie zmienić kształt przyszłych stosunków politycznych i społecznych Rzeczypospolitej, jak również — w tym wszystkim —skomplikować obraz roli polskiej szlachty.","PeriodicalId":322908,"journal":{"name":"Rocznik Polskiego Towarzystwa Heraldycznego. Seria nowa","volume":"124 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2019-12-31","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"131431968","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}