Tarih araştırmaları dergisi最新文献

{"title":"PLUTARKHOS, SPARTA VE GNOMİK YAZIN: SPARTALI KADINLARIN SÖYLEMLERİ (LACAENARUM APOPHTHEGMATA)","authors":"Ayşe YAKUT, Nalan BURULDAĞ","doi":"10.35239/tariharastirmalari.1327454","DOIUrl":"https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1327454","url":null,"abstract":"Bu çalışmada, Roma İmparatorluk Çağı’nda yaşamış Plutarkhos’un Spartalı Kadınların Söylemleri (Lacaenarum Apophthegmata) adlı eserine odaklanılmakta ve yazarın anlatıları ve aktarımları çerçevesinde Spartalı kadınların genel bir değerlendirmesi yapılmaktadır. Çalışma iki ana kola ayrılmaktadır: önce, “apophthegma” sözcüğü etimolojik olarak incelenerek sözcüğün gelişimiyle ilgili değerlendirmelere ve tartışmalara yer verilmekte; ayrıca zamanla gnomik bir işlev kazanan sözcüğün Sparta toplumuyla özdeşleştirilmesinden bahsedilmektedir. İkincil olarak ise Plutarkhos’un Spartalı Kadınların Söylemleri adlı eserinde geçen Spartalı kadınlara ait söylemler ile anekdotlar değerlendirilmektedir. Plutarkhos, bu eserinde ahlaki erdemlerle donatılmış ve vatansever olan Sparta kadınlarını konu almakta; ayrıca Spartalı anneleri oğullarına savaşa teşvik eden sözler söylerken tasvir etmektedir. Burada çizilen Sparta kadını imajında, kadınlara ilişkin olarak “iffetlilik”, “ölçülülük”, “evi iyi idare etme” gibi erdemler belirtilmiştir; ancak eserde baskın olarak, Spartalı kadınların öncelikli amacının çocuk doğurmak ve onları vatana layık bir şekilde yetiştirmek olduğu dikkat çekmektedir. Spartalı kadınların, çocuklarının “cesaret” ve “vatanseverlik” gibi Sparta toplumunun başat erdemleri yolunda eğitilmelerinde büyük sorumluluk taşıdıkları anlaşılmaktadır. Sparta kadınının payına düşen bu rol, elbette Sparta toplumunun savaşçı niteliğiyle ilintilidir ve bu rolün Spartalı kadınları önemli bir sosyal statüye taşıdığına şüphe yoktur. Plutarkhos, Spartalı kadınlara ait gnomik söylemleri eserinin ana konusu yaparak bir yandan Sparta’nın ideolojik exempla olarak kullanılması geleneğini sürdürmüş; bir yandan da Spartalı kadınlara atfedilen annelik idealinin Roma dünyasında imrenilen bir olgu olması münasebetiyle ahlaki bir misyonla Roma toplumuna hitap etmiştir.","PeriodicalId":478151,"journal":{"name":"Tarih araştırmaları dergisi","volume":"161 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-09-04","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"135453083","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"At the Crossroads of Competing Confessions and Politics: al-Turtūshī’s Experience in the Fātimid Alexandria","authors":"Muhammed Seyyit ŞEN","doi":"10.35239/tariharastirmalari.1329997","DOIUrl":"https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1329997","url":null,"abstract":"The tenth and eleventh centuries witnessed significant social and political transformations in the Islamic World. While the Buwayhid Dynasty began to control Iraq in 945, the Fātimid Dynasty started to dominate Egypt in 969. Besides, Christian Europeans set up crusades and managed to capture important Muslim cities in al-Andalus and the Middle East during the late eleventh century. These transformations had certain impacts on the Sunnī Muslim scholars. Through examination of an Andalusian scholar, Abū Bakr al-Turtūshī's life and works, I will analyze how al-Turtūshī as a Sunnī Muslim scholar encountered different confessional groups (Shi‘īs, Jews, Christians, and Sūfīs) and how he made an effort to shape the Shi'ī Fātimid politics in harmony with the Sunnī Islam. In addition, I will explore how he aimed to draw strict religious boundaries between Muslims and non-Muslims in Fātimid Egypt. Furthermore, I will examine how he attempted to reconstruct the Sunnī identity and reform social life in Medieval Egypt.","PeriodicalId":478151,"journal":{"name":"Tarih araştırmaları dergisi","volume":"118 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-08-24","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"135472312","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"Türkiye Matbuat Cemiyeti: Kuruluşu ve Faaliyetleri","authors":"Aydın ÇAKMAK","doi":"10.35239/tariharastirmalari.1289710","DOIUrl":"https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1289710","url":null,"abstract":"XIX. yüzyılda başlayan Osmanlı basın hayatı zaman içerisinde sürekli gelişti. II. Meşrutiyet’in ilanının hemen ardından bir meslek örgütü kurma çalışması yapılmakla birlikte düzenli ve devamlı bir yapı kurulamadı. Söz konusu düşünce ancak Birinci Dünya Savaşı günlerinde vücuda getirildi. 1917 yılında teşkil olunan Osmanlı Matbuat Cemiyeti, Mütareke Dönemi’nin karışıklıkları arasında büyük sarsıntılar geçirdi. Bu sırada başlayan Milli Mücadele hareketi içerisinde asıl mesleği gazetecilik ve yazarlık olan kişiler de vardı. Bu kişiler, Milli Mücadele’nin merkezi olan Ankara’da yeni bir cemiyet kurma düşüncesine yöneldiler. Böylece 1921 yılı aralık ayında çalışmamızın konusunu oluşturan basın meslek örgütünün kuruluş kararı alındı. Türkiye Matbuat Cemiyeti, dört aya yakın süren hazırlıklar sonrasında teşkil olundu. Cemiyet, Milli Mücadele döneminde Ankara’da oluşan basın ve yayın muhiti içerisinde faaliyet gösterdi. Mustafa Kemal Paşa’nın siyasî bir yapı niteliğine sahip olması dolayısıyla ilk başta kuruluşuna karşı olumsuz tavır aldığı bu cemiyetin başkanlığını Yunus Nadi Bey yaptı. Dönemin ünlü pek çok yazar ve basın mensubu da adı geçen cemiyet içerisinde yer aldı. Cemiyet, basın mensupları arasında yardımlaşma ve dayanışma sağlamanın yanı sıra Milli Mücadele’nin propagandasını yapmak gibi temel faaliyet alanlarına sahipti. İstanbul’da faaliyet gösteren dernekle de olumlu bir iletişim kurdu. Bu dönemde Anadolu’ya gelen yabancı yazar ve gazetecilere yoğun ilgi gösteren cemiyet, Milli Mücadele’nin anlamını, durumunu ve haklılığını kendilerine açıklamaya çalıştı. Aynı zamanda Kırım’da yaşanan açlık felaketi için yapılan yardım kampanyasına destek verdi. İşte bu gibi özelliklere sahip olan Türkiye Matbuat Cemiyeti’nin kuruluşunu ve faaliyetlerini ilk defa, müstakil ve kapsamlı olarak ele almayı amaçlayan bu çalışmada süreli yayınlar, arşiv belgeleri ve telif eserlerden faydalanıldı.","PeriodicalId":478151,"journal":{"name":"Tarih araştırmaları dergisi","volume":"170 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-08-19","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"135969221","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"İslâm Dünyasında Liderlik Rekabeti: Memlûk – İlhanlı Mücadelesi Bağlamında Sultan Muhammed b. Kalavun’un Hac Ziyaretleri","authors":"Kazım UZUN","doi":"10.35239/tariharastirmalari.1321036","DOIUrl":"https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1321036","url":null,"abstract":"İslâm dünyasında liderlik hilafet makamında tecessüm etmiştir. Fiilî yön ve boyutlarının yanı sıra, bu makam yüzyıllar içerisinde geleneksel ve temsilî bir boyut da kazanmış ve hatta belirli bir noktadan itibaren makamın bu geleneksel hususiyeti uhdesindeki eylemsel güç ve tesirinden daha etkili ve önemli bir hal almıştır. Bununla birlikte, 1258 yılında Moğolların Bağdat’ı işgali ve Abbâsî Halifesi’ni katli Müslüman dünya açısından bir travmaya ve aynı zamanda bir takım belirsizliklere neden olmuştur. 1250’ler itibariyle, uzun süreden beri halifelerin çok tesirli bir gücü haiz olmadıkları malumdur. Ancak hilafet makamının İslâm dünyasındaki geleneksel temsilî değeri Bağdat’ın işgaliyle yok olmamış, dolayısıyla da bu noktadaki toplumsal beklenti varlığını korumuştur. Sultan Baybars bu beklentiyle, özelde kendi iktidarı ve genelde Memlûklerin İslâm dünyasındaki siyasi ve sosyo-dinî hedeflerini birleştirerek, yaklaşık üç buçuk yıllık bir aradan sonra, Abbâsî soyundan bir kişiye biat edip hilafet makamını 1261 yılında Kahire’de ihya etmiştir. Böylece, tıpkı daha önceki tarihi süreçte olduğu gibi, devingen bir zeminde anlaşılması ve kavranması gereken hilafet Memlûkler himayesinde yeni bir sürece girmiştir. Bu yeni süreç İslâm dünyasındaki liderliğin geleneksel tezahürü olan hilafet makamının korunduğu, ancak bununla birlikte, Müslüman dünyadaki liderlik iddiasının başka vasıtalar üzerinden de ifade edilmeye başlandığı bir neticenin oluşmasında işlerlik göstermiştir. Bu ifadelerden en önemlisi Hicaz’ın, dolayısıyla da Harameyn’in hâkimiyeti ve himayesidir. Tabii olarak bu durum Memlûkler öncesinde, Memlûkler zamanında ve sonrasında yaşanan gelişmelerle bağlantılı olarak farklı uzamları ve pek çok yönü bulunan, ayrıca tedrîcî şekilde gelişen bir süreç meselesidir. Bununla birlikte, Sultan en-Nâsır Muhammed’in üçüncü saltanat döneminde Memlûk–İlhanlı ilişkileri ve Sultan’ın bu dönemdeki üç hac seferi işaret edilen bağlamda özellikle önemlidir ve bir kırılma noktası teşkil etmiştir. Bu çalışmada, mezkûr yeni liderlik iddiasının ifade biçiminin oluşum ve gelişiminde Memlûk - İlhanlı ilişkilerinin rolü ve Sultan en-Nâsır Muhammed’in bu süreçteki üç haccının etkisi tespit ve tetkike çalışılmıştır.","PeriodicalId":478151,"journal":{"name":"Tarih araştırmaları dergisi","volume":"176 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-08-07","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"135998885","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}

{"title":"ORTADOĞU’DA DİNSEL FORMASYONUN DÖNÜŞÜMÜNE DAİR: VEHHÂBÎLİĞİN YÜKSELİŞİ KARŞISINDA TÜRKİYE, İRAN VE HİCAZ’IN DAVRANIŞ KODLARININ ANALİZİ (1918-1926)","authors":"Ramazan SONAT","doi":"10.35239/tariharastirmalari.1219985","DOIUrl":"https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.1219985","url":null,"abstract":"Bu çalışma Vehhâbîliğin, Birinci Dünya Savaşı’nın bitimini müteakip Arap Ortadoğu’sundaki yükselişini onun temsilciliğini üstlenen Suûdîlerin, Mekke Emiri Şerif Hüseyin, Türk Millî Mücadele Hareketi Lideri Mustafa Kemal Paşa ve İran’ın hükümranı Rıza Han ile girdiği mücadeleler ve kurduğu münasebetler ekseninde açıklamayı amaç edinmiştir. Suûdîlerin, 1918 yılından sonra hangi araçları kullanarak Vehhâbîliğin yayılmasını sağlamaya çalıştıkları ve bu durum karşısında başta Şerif Hüseyin olmak üzere Ortadoğu’da yer alan diğer önemli güç odaklarının ne gibi aksiyonlar geliştirdikleri bu çalışmanın temel konusunu oluşturmuştur. Bu çerçevede çalışma iki temel üzerine bina edilmiştir. Birincisi, Suûdîlerin önderi İbn Suûd’un savaş sonrası Arap Yarımadası’nda ortaya çıkan güç boşluğunu İngilizlerin desteği ile doldurma girişimi karşısında onun en büyük rakibi Şerif Hüseyin’in Mustafa Kemal Paşa ile inşa etmeye çalıştığı ilişkilere odaklanılmıştır. İkincisi, İran’ın hükümranı Rıza Han’ın Hicaz ve çevresine yönelik Vehhâbî yayılmacılığı karşısında Ankara Hükümeti ile ne tür bir ittifak içerisinde yer almak istediğine yoğunlaşılmıştır. Son olarak çalışmada Vehhâbîliğin Arap Ortadoğusu’nda iyiden iyiye kendisini göstermesine ve İslam’ın kutsal alanları olarak kabul edilen Mekke ve Medine’de taraftar kazanmasına dönemin Mısır Kralı Fuad’ın ne şekilde yaklaştığına kısmen de olsa değinilmiştir.","PeriodicalId":478151,"journal":{"name":"Tarih araştırmaları dergisi","volume":"17 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-04-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"135771828","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}