{"title":"Inhalt","authors":"Ewa Fiuk","doi":"10.36744/kf.2711","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2711","url":null,"abstract":"Spis treści w języku niemieckim.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"9 18","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141684135","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Konstelacje fotografologiczne, czyli „moje widzenie cudzego widzenia”","authors":"M. Leśniakowska","doi":"10.36744/kf.2641","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2641","url":null,"abstract":"Tekst jest recenzją zbioru Pisanie i czytanie (o) fotografii – odkrywcy, klasycy, obrazoburcy (2023) Piotra Zawojskiego. Zgromadzone w tomie artykuły zostały poświęcone wybranym tekstom z kanonu fotografologicznego oraz dotyczą fotografii w praktykach artystyczno-teoretycznych. Gatunkowo publikacja mieści się w zakresie doktryn artystycznych tudzież teorii aksjo- i ontologicznych. Subiektywny wybór autora jest reprezentatywny dla narratywizmu. Interpretacje są prowadzone z perspektywy preposteryjnej i (re-)prezentują czas dzisiejszy autora zaangażowanego, co wpisuje się w postkrytyczność współczesnej humanistyki oraz jej afektywność. Takie metahistoryczne i metateoretyczne ujęcie pozwala na postkrytyczne przemyślenie ugruntowanych kwestii fotografii i stawia kluczowe pytanie: co nam dzisiaj daje lektura kanonu? Natomiast meta-metalektura książki pozwala odsłonić istotę postkrytycznej „hermeneutyki podejrzeń” (określenie Rity Felski), której celem jest nowa lektura. Zdaniem recenzentki narzędziem jest tu eseistyka naukowa, której antysystemowa, zaangażowana emocjonalnie forma pokazuje, czym jest afektywne, ergo efektywne pisanie/czytanie i jakie wynikają z tego dzisiaj pożytki.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"15 4","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141685698","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Konfiguracje ciał – płciowe i tożsamościowe transgresje w „Przekładańcu” Andrzeja Wajdy","authors":"Robert Dudziński","doi":"10.36744/kf.2609","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2609","url":null,"abstract":"Autor analizuje Przekładańca (1968) – produkcję telewizyjną zrealizowaną przez Andrzeja Wajdę według scenariusza Stanisława Lema – w kontekście problematyki odmienności cielesnej i seksualnej. Opisuje, jakie sposoby kodowania inności zostały użyte przez twórców, a przede wszystkim zwraca uwagę na charakterystyczny kampowy styl tej produkcji. Zastosowana przez Wajdę strategia kampowa, bazująca na ekscesie cielesnym oraz ironii, pozwoliła na podkreślenie performatywnego i doraźnego charakteru ról genderowych oraz na zdenaturalizowanie samej koncepcji płci. W artykule została ponadto omówiona – powracająca w tym filmie – figura androgyna, która także dekonstruuje ideę binarności płci. W zakończeniu opracowania wskazano natomiast, w jaki sposób Przekładaniec sygnalizuje uwikłanie ciała i płci w różnorodne relacje społeczne i kulturowe.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"27 33","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141684570","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Podwojone ciała i trauma. Figura sobowtóra w gatunku fantastyki naukowej","authors":"Natasza Korczarowska","doi":"10.36744/kf.2556","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2556","url":null,"abstract":"Przedmiotem artykułu jest refleksja nad funkcją figury sobowtóra w kontekście traumy w gatunku fantastyki naukowej na przykładzie filmu Solaris (2002) Stevena Soderbergha i serialu Katla (2021) Baltasara Kormákura. Ich twórcy przeciwstawiają się tradycji literackiego gotyku, ugruntowanej przez kanoniczny esej Freuda Niesamowite i przywołanej przez René Girarda w koncepcji „potwornego sobowtóra”. Problematyka egzystencjalna i namysł nad cielesnym aspektem doświadczania inności sytuują omawiane filmy w paradygmacie ekokrytyki. Autorka podkreśla, że – w przeciwieństwie do wielu współczesnych utworów science fiction – nie koncentrują się one na relacji (podwojone) ciało – technologia, lecz (podwojone) ciało – natura. Natura wchodzi tu w bezpośrednią interakcję z człowiekiem, odpowiadając – za pośrednictwem zmaterializowanych ciał sobowtórów – na jego podświadome pragnienia związane z przeżytą traumą. Nieodłącznie w przypadku teorii traumy pojęcia z obszaru psychoanalizy freudowskiej pozwalają wydobyć konstruktywny aspekt konfrontacji z podwojonym ucieleśnionym Innym. ","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"156 7‐8","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141686701","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Spełnianie fantazji. Wyzwania dostępności w grach wideo","authors":"Joanna Pigulak","doi":"10.36744/kf.2629","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2629","url":null,"abstract":"Tekst dotyczy zagadnienia dostępności w grach cyfrowych dla osób z niepełnosprawnościami. Autorka opisuje problemy, jakie stoją przed twórcami fantastycznych, interaktywnych światów w zakresie projektowania inkluzywnego i zastanawia się nad tym, czy stworzenie maksymalnie włączającej gry – dostępnej dla wszystkich – w ogóle jest możliwe. (Materiał nierecenzowany).","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"16 11","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141684928","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Afropesymizm i afrofuturyzm – narracje spekulatywne w amerykańskich serialach fantastycznych","authors":"K. Loska","doi":"10.36744/kf.2590","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2590","url":null,"abstract":"Punktem wyjścia artykułu jest założenie, że opowieści fantastyczne są narzędziami myślenia spekulatywnego i słu- żą refleksji nad przeszłością oraz przyszłością człowieka. Przedmiotem analizy są dwa seriale zaliczane do szeroko rozumianej fantastyki – Kraina Lovecrafta (Lovecraft Country, HBO, 2020) i Więzy (Kindred, FX on Hulu, 2022). Oba reprezentują ruch artystyczny określany mianem afrofuturyzmu, będący przykładem narracji spekulatywnej, mającej na celu reinterpretację historii, czyli przepracowanie traumatycznych doświadczeń związanych z niewolnictwem oraz zaprojektowanie alternatywnej wspólnoty dla czarnej mniejszości. W omawianych serialach afrofuturystycznym pomysłom towarzyszy narracja, którą można nazwać afropesymistyczną, ponieważ opowieść o emancypacji jest zderzona z diagnozą przeciwną, zgodnie z którą „bycie Czarnym” jest tożsame ze „śmiercią społeczną”.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"5 16","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141684856","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Fantazmatyczne zniekształcenie w Salem, czyli współczesne czarownice doby #MeToo i nowych technologii","authors":"Katarzyna Oczkowska","doi":"10.36744/kf.2605","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2605","url":null,"abstract":"Tekst jest poświęcony analizie filmu Assassination Nation (reż. Sam Levinson, 2018) z perspektywy psychoanalitycznej teorii kina w ujęciu Todda McGowana. Wyszczególnia on cztery kategorie manifestowania się Lacanowskiego spojrzenia jako objet petit a w obszarze obrazu filmowego, z których najbardziej istotną w kontekście omawianego filmu jest kino fantazji. Polega ono na wkroczeniu fantazmatycznego zniekształcenia, czyli uwidocznieniu tego, co w codziennym doświadczeniu jest często przezroczyste. Autorka podejmuje się prześledzenia, w jaki sposób spojrzenie w formie fantazmatycznego zniekształcenia uobecnia się w filmie, a także jak angażuje widzki i widzów. Rozważaniom o fantazmatycznych wybuchach przemocy w filmowym Salem oraz o polowaniu na nastoletnie bohaterki towarzyszy odwołanie do figury czarownicy, w teorii feministycznej uznawanej za emancypacyjną. Podjęty zostaje również temat zaangażowania bohaterek w nowe technologie wraz z ich uwodzicielskim, a jednocześnie opresyjnym panoptyzmem.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"25 2","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141687969","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Science fiction jako element austriackiej taktyki propagandowej. „1. April 2000” w pułapce genologicznej","authors":"Beata Kosińska-Krippner","doi":"10.36744/kf.2652","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2652","url":null,"abstract":"Tekst przybliża swoisty fenomen kultowego austriackiego filmu 1. April 2000 (reż. Wolfgang Liebeneiner, 1952). Zarysowując tło historyczne i kulisy jego powstania, autorka analizuje efekty zastosowanej w nim strategii oraz wpisuje go w kontekst austriackiego filmu fantastyczno-naukowego i eskapistycznego, ale przede wszystkim uwypukla jego związek z Heimatfilmem. Analizując dane statystyczne, autorka wysnuwa też pewną hipotezę dotyczącą zależności między poczuciem tożsamości Austriaków, produkcją Heimatfilmów i filmów science fiction oraz dokonuje kilku ustaleń genologicznych, dotyczących austriackich filmów science fiction w odniesieniu do przyjętej przez nią definicji tego gatunku. Ponadto, zwracając uwagę na związek filmu Liebeneinera z czasami, w których powstał, sygnalizuje, jak rezonuje on współcześnie i jakie nowe konteksty otwiera.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"52 8","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141687498","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Wiedza – technologia – New Age. UFO w filmach schyłku PRL","authors":"Michał Piepiórka","doi":"10.36744/kf.2603","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2603","url":null,"abstract":"W ostatnich latach Polski Ludowej powstało kilka filmów o UFO. Komentowały one nastroje społeczne schyłku systemu – odbijały ówczesne lęki i zdawały sprawę z kulturowych sprzeczności. Ujawniały niepokoje społeczne okresu transformacji. Zwrócenie się w stronę tego, co irracjonalne i tajemnicze, sugerowałoby odrzucenie dotychczasowego porządku socjalistycznego, fundowanego na oświeceniowej ideologii modernizacji. Tymczasem filmy te zarówno zwracają się ku płynnej rzeczywistości nowej duchowości, jak i zdradzają ślady fascynacji tym, co naukowe, przede wszystkim technologią. Analizowane w artykule produkcje zdają sprawę z napięć kulturowych, które skutkowały tworzeniem ambiwalentnych, wręcz sprzecznych narracji. Odwoływały się one do wartości wywodzących się jeszcze ze starego systemu, a zarazem zapowiadały nowy, odsyłający do wartości tak socjalistycznych, jak i kapitalistycznych. Okazuje się zatem, że filmy o UFO przygotowywały społeczeństwo na bliskie spotkanie trzeciego stopnia z nową rzeczywistością transformacji.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"88 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141687168","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"„Anima possession”. „Opętanie” Andrzeja Żuławskiego w kontekście pojęcia fantazmatu oraz psychologii głębi","authors":"Marcin Maron","doi":"10.36744/kf.2598","DOIUrl":"https://doi.org/10.36744/kf.2598","url":null,"abstract":"Autor analizuje film Andrzeja Żuławskiego Opętanie (Possession, 1981) w kontekście pojęcia fantazmatu oraz psychologii głębi Carla Gustawa Junga oraz jego uczniów, Ericha Neumanna i Jamesa Hillmana, a także powiązań z gnozą. W pierwszej części artykułu została przedstawiona filozoficzna i psychoanalityczna genealogia pojęć fantazmatu i fantazji. Druga część wyjaśnia filmowe odniesienia do naczelnych koncepcji Junga. W trzeciej części autor wskazuje na ambiwalentny charakter obrazów Opętania odsyłających do psychologii archetypowej Hillmana. Inspiracje tymi koncepcjami ujawniają się w filmie Żuławskiego w powiązaniu problemu nieświadomości indywidualnej i zbiorowej, w wizerunku zła jako siły realnej, w „numinalnym”, czyli swoiście religijnym charakterze doświadczeń bohaterów, w tendencji do ujmowania tych problemów w sposób obrazowy, a także – ogólniej – w kreowaniu przez reżysera fikcji wyobrażeniowej, fantastycznej narracji traktowanej jako gra, spektakl, „lustra” indywidualnych i zbiorowych przeżyć psychicznych mających grunt archetypowy.","PeriodicalId":512946,"journal":{"name":"Kwartalnik Filmowy","volume":"2 9","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-07-02","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"141684300","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}