{"title":"Arapça Hazırlık Sınıflarında Derse Devam ve Akademik Başarı İlişkisi","authors":"İsa Güceyüz","doi":"10.33460/beuifd.1375996","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1375996","url":null,"abstract":"Öğrencinin müfredat çerçevesinde belirlenmiş hedeflere ulaşması olarak bilinen akademik başarıyı etkileyen fiziksel, psikolojik, toplumsal ve coğrafi birçok faktör bulunmaktadır. Öğrencinin hazırbulunuşluğu, ailenin desteği, eğitime uygun bir ortamın hazırlanması ve okulda alınan eğitimin okul dışı faaliyetlerle desteklenmesi gibi hususlar bunlardan bazılarıdır. Aynı şekilde herhangi bir nedenden dolayı okula devam edememe anlamına gelen devamsızlığın nedenleri için de bireysel, toplumsal ve çevresel birçok etkenden bahsedebilmek mümkündür. Hedefler, içerik, eğitim durumları ile ölçme ve değerlendirmeden oluşan eğitim programının amacına ulaşabilmesi öğrencinin derse devamına bağlıdır. Üniversite öğrencilerinin derse devam etmesiyle akademik başarısı arasında olumlu bir ilişkinin olup olmadığı hususu önemine binaen birçok araştırmaya konu edilmiştir. Bu çalışmalar genellikle ikisi arasında anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Ancak Arapça hazırlık sınıflarında derse devamın akademik başarıya etkisini konu edinen bir araştırmanın olmadığı görülmüştür. Çalışmanın amacı Arapça hazırlık sınıflarında derse devamın akademik başarıya etkisi olup olmadığını ortaya koymaktır. Çalışma 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Arapça hazırlık sınıflarında öğrenim gören 7 normal öğretim, 5 ikinci öğretim şubesinin tamamı (305 öğrenci) ile yürütülmüştür. Araştırma nicel yaklaşıma göre yürütülmüştür. Akademik başarı, öğrencilerin vize ve final ortalamaları üzerinden belirlenmiştir. Akademik başarıda öğrencilerin vizeleri %40, final notları ise %60 etkili olmuştur. Sınav sorularının çoğunluğu çoktan seçmeli sorulardan oluşmakla birlikte Arapça’nın Fonetiği ve Sözlü Anlatım dersi sınavları sözlü olarak yapılmış, vize ve final notlarına dahil edilmiştir. Veriler SPSS Programı kullanılarak t- Testi ve korelasyon testi uygulanarak analiz edilmiştir. Bulgular öğrencilerin derse devamları ile akademik başarıları arasında anlamlı ve güçlü düzeyde bir ilişkinin bulunduğunu ortaya koymuştur. Araştırma bulgularına göre derse devam konusunda kız öğrenciler ve normal öğretim öğrencileri lehine anlamlı bir farklılaşma ortaya çıkmıştır. Ayrıca akademik başarı açısından da kız öğrenciler ve normal öğretim öğrencileri lehine anlamlı bir farklılaşma olduğu görülmüştür.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"58 4","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967039","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"TANZİMAT DÖNEMİNDE EĞİTİM KURUMLARINDA FARSÇA, AHMED KEMAL PAŞA’NIN FARSÇA ÖĞRETİMİNE KATKISI","authors":"Fatma Erten","doi":"10.33460/beuifd.1354269","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1354269","url":null,"abstract":"Kadim bir dil olan Farsça, Türklerin İslamiyet’i kabulü ile birlikte dilimizi ve edebiyatımızı önemli ölçüde etkilemeye başla-mıştır. Farsçanın dilimize etkisi Selçuklu Dönemi’nde başlamış olup XIV. yüzyılın ikinci yarısından itibaren kullanımı artmıştır. Osmanlı Devleti’nin temel eğitim kurumları olan medreselerde Arapça ile beraber Farsçanın da okutulması ilmi ve edebi çevrelerde bu dilin öğrenilmesini ve yaygınlaşmasını sağlamıştır. Aynı dönemde Farsça öğretimini kolaylaştırmak amacıyla dil bilgisi ve okuma kitapları yazılmaya başlamıştır. \u0000Tanzimat Dönemi’nde birçok alanda olduğu gibi eğitim ala-nında da yenileşme ve modernleşme anlamında büyük bir değişim ve dönüşüm yaşanmıştır. Dönemin yenilikçi ve idealist bürokratla-rından olan Ahmed Kemal Paşa, bu dönemde eğitimde gerçekleşti-rilen modernleşme sürecinin önemli aktörlerinden biridir. Ahmed Kemal Paşa tarafından açılan ve yaygınlaştırılan rüşdiye mekteple-rinde “usûl-i cedîd” denilen yeni bir yöntem uygulanmış, bu okullar Osmanlı İmparatorluğu’nda modern okulların ilk örneklerinden ol-muştur. Rüşdiye mekteplerinin müfredatlarına Farsça derslerinin konulmasını sağlayan Kemal Paşa, Farsça öğretimine yönelik yaz-dığı iki önemli eserle de bu dilin öğretimine katkıda bulunmuştur. Bu eserlerin ilki, okullarda ders kitabı olarak kullanılan Fârisî Te-kellüm Risâlesi’dir. Eser, kısa sürede Farsça konuşabilmeyi sağlama amacına yönelik olarak hazırlanmıştır. \u0000Ahmed Kemal Paşa’nın bir diğer önemli eseri Tâlimü’l- Fârisî’dir. O dönemde Mekâtib-i Umûmiye Nâzırı olan Ahmed Kemal Paşa’nın bu eseri rüşdiye mektepleri için hazırlanmış bir ri-saledir. Eser Farsça öğretimine mahsus bir dilbilgisi kitabı niteliğin-dedir. Ahmed Kemal Paşa’nın rüşdiye mekteplerinde Farsça dersle-ri verdiği de dikkate alındığında bu eserlerin “usûl-i cedîd” yöntemi ile Farsça öğretimine büyük katkılar sağladığı görülmektedir. Dola-yısıyla çalışmamız Tanzimat Dönemi eğitiminde Farsça’nın rolünü ve Ahmed Kemal Paşa’nın Farsça öğretimine yaptığı katkıları orta-ya koymayı amaçlamıştır.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"36 8","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967131","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Ernst Cassirer’de Dil ve Mitik/Dinî Düşüncenin Sembiyotik Bağı","authors":"Elif Davun, Vejdi Bi̇lgi̇n","doi":"10.33460/beuifd.1359918","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1359918","url":null,"abstract":"Toplumsal bir varlık olarak insanın doğası gerek dil gerekse mitik/dinî düşünceden, bununla beraber dil ve mit/din de birbirinden ayrı düşünülemez. Zira dil, din, mitos arasında sıkı bir ilişki mevcuttur. Yirminci yüzyılın önde gelen filozoflarından biri olan Ernst Cassirer de kaleme aldığı yazılarında dil, din ve mitos arasındaki bu sıkı bağa dikkat çekmiştir. Cassirer düşüncesinde bu bağ, tesadüfi değildir. Bu çalışmanın amacı, dil ve mitik/dinî düşünce arasındaki sembiyotik bağı Ernst Cassirer’in hangi konular üzerinden ne şekilde ele aldığını sosyolojik olarak çözümleyip ortaya koymaktır. Bu amaçla literatür taramasına dayalı içerik analizi tekniği kullandık. Literatürü Ernst Cassirer’in eserleri ve konuyu destekleyen kaynaklar oluşturmaktadır. Ernst Cassirer düşüncesinde dil ve mitik/dinî düşünce arasındaki sembiyotik bağın, merkezde Ernst Cassirer’in sembolik evren anlayışı olmak üzere, insan zihninin sembolik düşünme yeteneği ve dilin sembolikliği gibi parametrelerle anlaşılabileceği görülmüştür. Bu çerçevede Ernst Cassirer’in insanın ontolojik yapısını da dikkate aldığı fark edilmiştir. Çünkü onun düşüncesinde insan sadece akıl temelinde ele alındığında bu insana dair eksik bir yaklaşım olacaktır. Dolayısıyla insanın yaşamında sembollerin böylelikle duyguların da önemli bir yeri bulunduğu hesaba katılması gerekir. Zira insan, sembolleştirme özelliğine sahip bir varlıktır. Onun kullandığı dilin kendisi bile sembolik bir niteliktedir. Mitin/dinin de sembolik bir şekilde ifade ediliş biçimleri vardır. Ernst Cassirer’e göre insanlar fiziksel bir evrende olduğu kadar sembolik bir evrende de yaşarlar ve sembolik evrenin unsurlarını; dil, din, sanat ile mitos oluşturmaktadır. Bunların hepsi sembolik birer formdur ve her biri birbiriyle işlevsel bir bağla bağlıdır. Dil ve mitik/dinî düşünce arasındaki bu bağ, kelime ve cümlelerin yanında dilin sembolik ifade biçimlerini de kapsamaktadır.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"12 12","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967583","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"İslam Hukukunda Cüzâf Satış ve Uygulamaları","authors":"Zeki Yaka","doi":"10.33460/beuifd.1373423","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1373423","url":null,"abstract":"İslam, hayatın tüm alanlarında olduğu gibi iktisadi hayatı da düzenleyici ve kolaylaştı-rıcı ilkeler getirmiştir. Bu uygulamalardan biri olan “Cüzâf” satış işlemi, toplumun ona olan ihtiyacı sebebiyle günümüzde de yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Halk ara-sında tahmini satış, kabala satış ve götürü satış olarak da bilinen cüzaf satış için mez-hepler, ilgili naslar ve uygulamalara bakarak birtakım şartlar belirlemiştir. Dünyevi her türlü faaliyetlerini helal ve meşru çerçevede yapmak zorunda olan bir Müslü-man bu şartlara riayet etmek zorundadır. \u0000Buna göre; Cüzafen satışı yapılacak mal hakkında tarafların yeterli bilgiye sahip olma-sı gerekir. Bilgi sahibi olmak; malın daha önceden taraflarca görülmesi, herhangi bir aldanmaya mahal vermeyecek şekilde bilgisinin elde edilmesi, bilinen işaretlerle di-ğerlerinden ayrıştırılması gerekir. Cüzaf, tahmin üzere bir satış olduğu için önceden tarafların miktarı bilmiyor olması esastır. Cüzaf satışın ölçülüp tartılabilen veya sayı-mında zorluk bulunan ürünlerden olması gerekir. Cüzaf satışta tahmin yürütmede ehil, tecrübeli insanların olması şartı, fahiş bir hatanın oluşmasını önleyerek, işlemde yanılma payını azaltmaktadır. Cüzafen satışı yapılacak ürünün ne kolayca ölçülüp tar-tılacak miktarda az olması, ne de öyle hemen ölçülüp tartılamayacak boyutta çok ol-maması da belirlenen şartlardandır. Cüzaf satışı yapılacak ürün yığınının düz bir ze-minde olması da aldanmaları önlemeye yöneliktir. Alıcı ve satıcının ürün miktarını tahminde aldanmalarına sebep olabilecek tümseklik ve çukurların bulunmaması ge-rekir. Ölçmeden tartmadan tahmin üzere yapılan cüzaf satışta, satılan yığının bir kıs-mında ölçü ve tartı aletleri kullanmak yasaklanmıştır. Çünkü fıkıhta “safkateyn” olarak isimlendirilen bu işlem, Hz. Peygamber (sas) tarafından yasaklanmıştır. \u0000Cüzaf satışta belirlenen bu şartlar, her iki bedelin de mal olduğu durumlarda işlemin ribaya dönüşmesini engellemektedir. Konuyla ilgili olarak mezheplerin bazen ittifak ederek, bazen de ihtilaf ederek ortaya koyduğu hükümler, konun daha anlaşılır ol-masına katkı sağlamıştır.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"18 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967198","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Osmanlı Merkez ve Taşrasında Fetva: Minkārîzâde Yahyâ Efendi ve Hayredin er-Remlî’nin Kitâbu’s-Siyer Fetvaları Örneğinde","authors":"A. Çeli̇k","doi":"10.33460/beuifd.1374669","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1374669","url":null,"abstract":"Bu makale, Osmanlı Devleti'nin merkez ve taşra bölgelerindeki fetva pratiğini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Osmanlı'nın geniş toprakları üzerindeki hukuki yapı, merkez ve taşra arasındaki fetva farklılıklarını ortaya koymaktadır. Makale, merkezi temsil eden Minkārîzâde Yahyâ Efendi'nin fetvaları ile taşra perspektifinden Hayreddin er-Remlî'nin fetvalarını detaylı bir şekilde mukayese ederek, bu fetvaların kaynakları, içerikleri ve yapılarına dair bir inceleme sunmaktadır. Özellikle Kitâbu’s-Siyer, yani günümüzde uluslararası İslam hukukuna tekabül eden fetvalar üzerinde durulmuştur. Ayrıca, fetva metinlerinin içeriğinin, bireylerin sosyal, ekonomik ve kültürel koşullarıyla nasıl şekillendiği ele alınmıştır. Makale, XVII. yüzyılda görev yapmış olan şeyhülislam Minkārîzâde Yahyâ Efendi ve taşra müftüsü Hayreddin er-Remlî'nin fetvalarını temel alarak, bu iki müftünün birbirleriyle olan ilişkilerini ve fetvalarının dönemin sosyo-kültürel dinamiklerini nasıl yansıttığını değerlendirmektedir","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"21 3","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967629","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Kaybedilen Rumeli Toprakları Hakkında Meşîhate İntikal Eden Meseleler","authors":"E. Arslan","doi":"10.33460/beuifd.1375057","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1375057","url":null,"abstract":"Meşîhat kurumu yüzyıllar boyunca müslümanların fetvâ mahiyetindeki sorularına muhatap olmuştur. Bu sorular devletin hakimiyeti altındaki bölgelerden olduğu gibi Osmanlı padişahının müslümanların halifesi olması hasebiyle hakimiyet haricindeki bölgelerden de gelmiştir. Osmanlı’nın zaman içerisinde çekilmek zorunda kaldığı yerlerde geride kalan müslüman nüfus da karşılaştıkları dînî, bazen de hukûkî meselelerinin çözümünü hala bu konularda bağlı oldukları Meşîhate başvurmakta bulmuşlardır. Bazı yerlerde bu geri çekiliş daimî olmuş bazı yerlerde ise tekrar hakimiyetin tesis edildiği dönemler olmuştur. Düşman istîlâsına uğradıktan sonra tekrar ele geçirilmiş Rumeli topraklarına Mora güzel bir örnektir. Her ne kadar daha sonra tekrar ve katʻî olarak kaybedilse de aradaki dönemde arazi ve emlâkın istîlâdan önceki sahiplerine iâdesi vb. meseleler Meşîhate yöneltilen fetvâ taleplerine konu olmuştur. Dâimî olarak hakimiyetten çıkan Bulgaristan, Yunanistan, Karadağ gibi ülkelerde ise azınlık haline gelen müslümanlar -yapılan anlaşmalar gereği- dînî ve kazâî işleri konusunda halife olarak Osmanlı padişahına, dolayısıyla Meşîhâte bağlı kalmaya devam etmişlerdir. Elbette bu süreç pürüzsüz bir şekilde işlememiş müftülerin tayinleri, görev ve yetkileri konusunda sık sık problemler yaşanmıştır. Rumeli topraklarından, vakıf toprak ve emlâkinin nasıl tasarruf edileceği, İslam Bankası kurulmasının câiz olup olmadığı, evvelden öşür arazisi olan yerlerin durumunun ne olduğu, vatandaşı oldukları devlet ile Osmanlı’nın yapmış olduğu anlaşma mûcebince müftülerin seçiminin nasıl olacağı, müslüman bir kadının vefatından sonra tabip tarafından muayenesinin câiz olup olmadığı vb. hususlar hakkında Meşîhate sorular sorulmuştur. Bütün bunlar göstermektedir ki uzun bir süre yönetilmiş Rumeli topraklarından askerî ve siyâsî olarak çekilmiş olmak bir anda bütün bağların kopmasını sağlamamış, Meşîhat kurumu geride kalan müslüman halkın dinî konularda ve toplumsal hayatta karşılaştıkları sorunların çözümünde Osmanlı’nın tarih sahnesinden çekildiği son ana kadar muhatap olmaya devam etmiştir.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"5 5","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967061","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"The Effect of Some Narrative Differences in Arabic Poetry on the Rules of Nahw","authors":"Yunus İnanç","doi":"10.33460/beuifd.1366372","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1366372","url":null,"abstract":"Nahiv kaideleri, dilleri bozulmamış Arapların sözlerinden çeşitli yöntem ve veriler kullanılarak çıkarılmış kurallar bütünüdür. Dilcilerin kural çıkarmada kullandıkları yöntemlerin başında icmâ, kıyâs ve istishâb gelmektedir. Dilciler derledikleri malzemeleri bu yöntemlerle işleyerek nahiv kurallarını vaz etmişlerdir. Derlenen malzemelerin temelini ise nakle dayalı veriler oluşturmuştur. Nakil veya bir diğer ifadeyle rivayet yoluyla elde edilen dil malzemelerini kendi dil selikalarını da işe katarak yorumlamışlar ve kurallarını vaz etmişlerdir. Bu çerçevedeki nakil verilerinin başında sahih kıraat vecihleriyle birlikte Kur’ân, dildeki delilliği tartışmalı olsa da hadîs-i şerîfler, şiir ve nesri içine alan Arap sözleri yer almıştır. Bu çalışmada rivayete dayalı dil kaynaklarından olan şiirin nahiv kuralları üzerindeki etkisini gösteren ve kısmen detay sayılabilecek bir yönüne temas edilecektir. Zira bazı nahiv eserlerinde bazı şiirlerle ilgili farklı rivayetlere yer verilmiştir. Delil olarak zikredilen şiirlerdeki bazı kelimelerin başka bir rivayette farklı şekilde yer aldığından söz edilmiştir. Bu tür rivayet farklılıklarından kimisinin ilgili nahiv kuralına etkisi olmazken kimi rivayet farklılıkları nahiv kuralının yönünü değiştirmiştir. Nahivcilerin geneli tarafından zikredilen delile göre mümkün görülmeyen bir kullanımın şahit olarak getirilen deliller içindeki şiirin farklı bir rivayetine göre mümkün görülebildiği tespit edilmiştir. Bir delile göre tek ihtimal söz konusu iken ilgili delilin farklı bir rivayetine göre ikinci bir ihtimale daha kapı aralandığı, bir diğer ifadeyle farklı rivayetlerle nakledilen şiirlerin bazı nahiv kurallarında dikkate alınabilecek düzeyde etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışmada tespit edilen söz konusu rivayet farklılıklarının nahiv kurallarına etkisi ele alınacaktır. Giriş bölümünde nahivcilerin kullandıkları yöntem ve delillerden bahsedilecek, daha sonra farklı şiir rivayetlerinin bazı nahiv kuralları üzerindeki etkisi çeşitli başlıklar altında örnekler üzerinden ele alınacaktır.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"42 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138966829","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Miserliness and Generosity in the Context of Ibnu'l-Mibred's Itḥâfu'n-nubelâʾ bi-aḫbâr ve aşʿâri'l-kuremâʾ ve'l-buḫalâʾ","authors":"Muhammed Meşhud Hakçioğlu","doi":"10.33460/beuifd.1376102","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1376102","url":null,"abstract":"Cimrilik ve cömertlik kavramları klasik dönem Arap şiiri ve nesrinde sıklıkla ele alınmıştır. el-Câhiz’in (ö. 255/869) el-Buḫalâʾ kitabı cimrilik karakteri üzerine te-lif edilen ilk müstakil eser olarak kabul edilse de öncesinde de bazı çalışmaların olduğu da görülmektedir. Söz konusu figür bağlamında Doğu edebiyatının temsil-cisi sayılan ve bu temaya ilişkin müstakil eser telif eden Câhiz’in başyapıtı niteli-ğindeki bu eseri farklı dillere tercüme edilmiş ve dünya edebiyat tarihinde kendi-sinden sıkça söz ettirmiştir. Ayrıca bu çalışmasıyla kendisinden sonra gelen ede-biyatçılara ilham kaynağı olmuş ve yeni eserlerin ortaya çıkmasına zemin hazır-lamıştır. Mizah karakterinin literatürde geniş bir yer elde etmesiyle beraber cimri-liği elen alan mizahi ve edebi söylemler ortaya çıkmaya başlamıştır. Eskiden beri gerek düz yazıda gerek nazımda cimriler ve cimrilik niteliği daima yerilirken cö-mertlik ve cömertler de övülmüştür. İbnu’l-Mibred ed-Dımaşkî’nin (ö. 909/1503) İtḥâfu’n-nubelâʾ isimli eseri de bunun bir sonucu olarak görülebilir. Daha çocuk-ken ilim tahsiline adım atan İbnu’l-Mibred, ilk eğitimini ve özellikle Hanbelî fık-hının tahsilini âlim olan babası ve dedesinden almıştır. İbnu’l-Mibred, aile-sinde görmüş olduğu eğitimin yanında Dımaşk’ın tanınmış âlimlerinden Kur’ân, tefsir, hadîs, fıkıh, tasavvuf, nahiv, tarih ve tıp gibi çeşitli alanlarda ders almıştır. Daha çok fıkıh ilmiyle meşhur olan İbnu’l-Mibred İtḥâfu’n-nubelâʾ eserinde cimrilik ve cömertliği terimsel ve dini boyutuyla ele aldıktan sonra klasik Arap şiirinden ör-nekler vermiştir. Beyitler incelendiğinde şairin cimriliği yerdiği ve bazen hasmını bununla hicvettiği, cömertliği ise bir övünç kaynağı olarak gördüğü anlaşılmakta-dır. Bu da Arap toplumunda cömertliğin çok önemli bir konuma sahip olduğunu göstermektedir. Dolayı-sıyla klasik Arap şiirinde cimrilik ve cömertliğin nasıl ele alındığını görmek önem arz etmektedir. Makalede, İbnu’l-Mibred’in söz konusu eseriyle sınırlı kalmak kaydıyla klasik Arap şiirinde cimrilik ve cömertliğin nasıl ele alındığı hususu irdelenecektir.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"30 3","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-16","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138967326","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Dünya Kavramı ve İçeriği: Râzî’nin Tefsiri Bağlamında Bir Bakış","authors":"Veysel KAYA","doi":"10.33460/beuifd.1253732","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1253732","url":null,"abstract":"İslam bilimleri metodolojisi, İslam medeniyetinin benimsediği temel kavramların değer alanını ilahi vahyin (Kur’ân ve Sünnetin) buyrukları doğrultusunda belirlemekle temayüz eder. Kelâm, fıkıh, tasavvuf ve felsefe (hikmet) gibi İslam bilimlerini oluşturan temel nazariyat disiplinleri, var olana dair incelemelerinde ilahi vahyin anlam çerçevesini açıklamaya matuf bir bakış açısı ortaya koyarlar. Bu noktada Kur’ân’ın başlıca dikkat çektiği kelimelerden biri olan “dünya”, nazarî disiplinlerin bir mahiyet ve değer belirleme açısından ilk kavramlarından biri olarak öne çıkar. Dünya nedir, vahye muhatap olan insan dünyayı nasıl anlamalıdır ve ona nasıl bir değer atfetmelidir? Bu çalışmada vahiy merkeze alınarak dünya hakkında bir akli çerçevenin nasıl çıkarılabileceğinin bir örneği, nazari disiplinlerin önemli şahsiyeti olarak bilinen bir alim olan Fahruddin er-Râzî’ye referansla incelenecek, bunun yanında benzer bütünlükçü bakış açısına sahip diğer ulemaya yeri geldiğinde atıf yapılacaktır. Başta hayatının son zamanlarında yazdığı tefsiri olmak üzere Fahruddin er-Râzî’nin metinlerinin odak noktasına alınması, kendisinin İslam ilimleri geleneğinde ilahi vahyin akli izahını yapmayı heden alan başlıca iki disiplin olan kelâm ve felsefenin duruşlarında köşe taşı bir konumda olması ve fıkıh ve tefsir diğer İslamî disiplinlerde de söz sahibi olması nedeniyledir. Sonuçta Fahruddin er-Râzî’nin ortaya koyduğu çerçevede bir müslüman için, dünyanın her zaman mütelâzım (gerektirici) kavramı olan “ahiret” ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği ve vahyi temel alan bakış açısının dünya-ahiret birliğine vurgu yaptığı tespiti üzerinde durulacaktır.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"17 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-06-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"134891030","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Kınalızâde Ali Çelebi’nin Fıkıh Eserlerinin Tespiti","authors":"Orazsahet ORAZOV","doi":"10.33460/beuifd.1274007","DOIUrl":"https://doi.org/10.33460/beuifd.1274007","url":null,"abstract":"Kınalızâde Ali Çelebi (ö. 979/1572), birçok medresede müderrislik yapmış, dönemin farklı yönetim merkezlerinde kadılık görevlerini icra etmiş Osmanlı Devleti’nin seçkin ilim adamlarından biridir. Kendisi tefsir, kelam, tasavvuf, ahlak, tarih, dil ve edebiyat alanlarında eserler miras bırakmış ve ilme katkı sağlamış çok yönlü bir âlimdir. Görüldüğü kadarıyla Kınalızâde’nin yayımlanmış olan meşhur eseri Ahlâk-ı Alâî bağlamında önemli çalışmalar yapılarak ahlakla ilgili görüşleri ortaya konulmuşken, diğer eser verdiği alanların çoğunda kaleme almış olduğu eserler ve görüşleri kısmen incelendiğinden yeteri kadar gündeme getirilmemiştir. Bu bağlamda Kınalızâde’nin araştırılması gereken yönlerinden birisi de fakîhliği ve yazdığı fıkıh eserlerinin tespitidir. Kınalızâde’nin fıkıh eserleri incelendiğinde tabakât, mesâil (ıstılâhât-ı mütedâvile) ve fürû fıkıh konularında eserler kaleme aldığı görülmektedir. Onun tabakât eseri, Hanefî fakihlerin ictihad-taklit dereceleri ve teliflerini değerlendirdiği risâleleri incelenerek yayımlanmıştır. Kendisinin Risâle fi’l-gasb adlı küçük hacimli eseri ve vakfın “istibdâl ve isti’câr” konularını ele aldığı risâlesinin “istibdâl” kısmı da tahkik edilerek neşredilmiştir. Ancak günümüze ulaşmış olan diğer fıkıh çalışmaları ise yazma halinde olup, henüz bir ilmi çalışmaya konu olmamıştır. Yayımlanmamış fıkhî eserleri özelinde belirtmek gerekirse kaynaklarda ve kütüphane kayıtlarında birkaç eserinin birden fazla isimle adlandırılmaları veya bazısının yanlış adlandırılması söz konusudur. Bu çalışmada bir yandan Kınalızâde’nin fıkıh eserleri ve kendisine aidiyeti tespit edilmeye çalışılırken, diğer yandan da eserlerin içerikleri hakkında genel mahiyetli bilgiler sunulmaya çalışılacaktır. Bu ise ileride Kınalızâde’nin yazma halinde olan eserlerinin tahlil edilerek tahkikli neşrinin hazırlanmasına ve böylece metin olarak fıkıh müellefatı arasında yer almasına, ayrıca kendisinin fıkhî vasfının ve konumunun gün yüzüne çıkmasına vesile olması bakımından önemlidir.","PeriodicalId":482693,"journal":{"name":"Beü İlahiyat Fakültesi dergisi","volume":"35 1","pages":"0"},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-06-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"134981982","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}