Henryk Domański, Dariusz Przybysz, K. Wyrzykowska, Kinga Zawadzka
{"title":"Oglądanie filmów z perspektywy podziałów klasowych","authors":"Henryk Domański, Dariusz Przybysz, K. Wyrzykowska, Kinga Zawadzka","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/4","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/4","url":null,"abstract":"Celem tej analizy jest ustalenie, w jakim stopniu upodobania do różnych gatunków filmowych związane są z pozycją klasową, a więc podlegają prawidłowościom stwierdzonym dla innych wymiarów stylu życia. Materiałem empirycznym są dane z badania przeprowadzonego na reprezentatywnej próbie ogólnopolskiej w 2019 r. Okazuje się, że preferencje do określonych gatunków filmowych są stosunkowo słabym odzwierciedleniem podziałów klasowych. Potwierdzałoby to hipotezę, że zjawisko homologii między uczestniczeniem w kulturze a stratyfikacją klasową ogranicza się tylko do niektórych form aktywności. Drugi wniosek dotyczy odpowiedzi na pytanie, czy różne aktywności związane ze spędzaniem czasu wolnego łączą się ze sobą w syndromy kultury, co mogłoby być podłożem konsolidacji podziałów klasowych. Wyniki naszych analiz wskazują na występowanie pewnych zależności między oglądaniem filmów a innymi rodzajami spędzania czasu wolnego, ale są one raczej słabe, co świadczyłoby o tym, że preferencje filmowe nie stały się, jak dotąd, przestrzenią konsolidowania się hierarchii społecznej","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"5 2","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140237549","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Obraz dziecięcych ofiar holokaustu. Rola fotografii w ekspozycjach muzealnych","authors":"Marcin Zaborski","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/5","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/5","url":null,"abstract":"Autor analizuje rolę materiałów wizualnych w przestrzeni muzealnej poświęconej II wojnie światowej i traumatycznym doświadczeniom z udziałem dzieci. Pyta o fotografie i ich znaczenie w linii narracyjnej miejsc dokumentujących historię Holokaustu i upamiętniających jego ofiary. Poszukuje odpowiedzi na pytanie: W jaki sposób fotografie ukazujące dzieci są wykorzystywane w muzeach poświęconych Zagładzie? Do jakich wydarzeń się odwołują? I jakie konsekwencje rodzi ich użycie w procesie upamiętniania Holokaustu? Autor analizuje zbiory fotograficzne prezentowane na wystawach w następujących placówkach: Instytut Yad Vashem w Jerozolimie, Wileńskie Muzeum Historii Żydowskiej, Ryskie Muzeum Getta i Holokaustu na Łotwie oraz Estońskie Muzeum Żydowskie w Tallinie. Autor dochodzi do wniosku, że główne role odgrywane w takich miejscach przez fotografię można opisać w następujący sposób: 1. Dokumentacja. To niewątpliwie jedno z głównych zadań, które zauważamy w tym obszarze w odniesieniu do fotografii. Staje się ona źródłem dostarczającym informacji, a jednocześnie stanowi dowód zaistnienia pewnych zdarzeń. 2. Wspieranie procesów poznawczych. Fotografia pozwala wykonać określoną pracę w obszarze rekonstruowania przeszłości. Albo ilustruje prezentowaną opowieść, albo stanowi punkt wyjścia do opowieści wychodzącej poza zakres treściowy obrazu fotograficznego. Inspiruje przy tym wykorzystanie zdobytej wcześniej wiedzy, jej poszerzanie lub konfrontowanie. 3. Zaangażowanie emocjonalne. Obrazy zapisane na fotografii motywują do podjęcia pewnych działań w obszarze emocji, wspierają empatyczne podejście do reprezentowanych na nich osób lub grup, motywują do refleksji i zainicjowania procesów związanych z rekonstruowaniem przeszłości.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"7 6","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140239988","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Schyłek dyscyplin: zmagania w polu czy o pole socjologii?","authors":"G. Woroniecka","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/1","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/1","url":null,"abstract":"W artykule przedstawiam próbę analizy aktualnej sytuacji socjologii w kontekście cech dystynktywnych dyscypliny, porównując cztery plany jej funkcjonowania: plan edukacyjny, plan badawczy, plan awansów zawodowych oraz plan administracyjno-prawny. W planie edukacyjnym prezentuję skutki procesu bolońskiego oraz rywalizacji o oferty edukacyjne między uniwersytetami i wydziałami. W planie badawczym skupiam się na koncepcji episteme klasycystycznej (Foucault), z której wyłoniły się dyscypliny (taksonomia), oraz na późnomodernistycznym horyzoncie „wypływania” nauk z ram akademii i dyscyplin. W planie awansów zawodowych ilustruję starania środowiska o uprawomocnienie prac inter- i transdyscyplinarnych wraz z towarzyszącymi temu ambiwalencjami. I na koniec, w planie administracyjno- prawnym, interpretuję zapis ustawowy mówiący o możliwości uzyskania doktoratu z dziedziny nauki, a nie z dyscypliny naukowej. Materiał badawczy, na którym opieram przedstawiane wnioski, pochodzi z dwóch źródeł: z kilkunastoletnich studiów etnometodologiczno-hermeneutycznych nad recenzjami prac doktorskich i habilitacyjnych oraz z 22 lat doświadczeń członkini rad naukowych nadających stopnie naukowe.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"94 6","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140237800","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Poza model DRE, czyli czego socjologia może się nauczyć od podejścia projektanckiego","authors":"Łukasz Afeltowicz, S. Rudnicki","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/3","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/3","url":null,"abstract":"W tekście rekonstruujemy cechy dominującego w socjologii sposobu pojmowania tego, jak dyscyplina ta może wspomagać rozwiązywanie problemów społecznych. W zdecydowanej większości przypadków rozpatruje się trzy możliwe działania praktyczne socjologii: diagnozowanie, rekomendowanie, emancypowanie (model DRE). Przekonujemy, że model ten nie jest jedynym możliwym. Jako alternatywy dla tego podejścia do zmiany społecznej wskazujemy wybrane historyczne tradycje w obrębie nauk społecznych oraz zewnętrzne wobec socjologii podejście: myślenie projektanckie (ang. design thinking). Pokazujemy, że myślenie projektanckie i model DRE różnią się od siebie w czterech zasadniczych punktach: (1) pojmowaniu roli interwencji w procesie poznania i zmiany, (2) stopniu granulacji problemów, (3) iteracyjności procesu, (4) nastawieniu na tworzenie actionable knowledge.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"4 11","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140239254","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Krytyczny autostereotyp Polaków w memach o nosaczu sundajskim","authors":"M. Kochan","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/6","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/6","url":null,"abstract":"Tematem artykułu jest autostereotyp Polaków zawarty w serii memów z nosaczem sundajskim (Janusz Nosacz Typowy Polak). Autor przedstawia krótko katalogi cech składających się na opisy „charakteru narodowego” i autostereotypów Polaków, powstałe w przeszłości, od XVI wieku do pierwszych dekad XXI wieku, po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Następnie autor przedstawia funkcje memów, w tym krytykę społeczną. Główna część artykułu jest poświęcona szczegółowej analizie próbki 354 memów z Januszem Nosaczem Typowym Polakiem: jego wartościom, zwyczajom, aktywnościom, przyjmowanym rolom społecznym, pracy, stylowi życia (w tym zachowaniom konsumenckim). Analizowany autostereotyp Polaków zawarty w memach z nosaczem sundajskim opisany został w kategoriach teorii postkolonialnej jako przypadek postkolonialnej tożsamości wywiedzionej z historycznych opisów „charakteru narodowego”, ale skoncentrowanej na cechach negatywnych, z praktycznie nieobecnymi cechami pozytywnymi, uważanymi wcześniej za prototypowe. To ogranicza krytyczny potencjał tego autostereotypu i jego wpływ na samoświadomość Polaków, konkluduje autor","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"43 1","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140238929","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Czy przemoc domowa ma płeć?","authors":"Justyna Grzymała","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/7","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/7","url":null,"abstract":"Artykuł poświęcony analizie roli płci ukazuje toczącą się w środowisku naukowym debatę między przedstawiciel(k)ami dwóch podejść: perspektywy symetryzmu płci oraz perspektywy feministycznej. Odmienne znaczenie przypisywane płci przełożyło się na inny sposób prowadzenia badań, co doprowadziło badaczy i badaczki do przeciwnych wniosków dotyczących przemocy domowej. Pierwsza grupa uznaje, że kobiety i mężczyźni w równym stopniu stosują przemoc w związkach, natomiast druga zauważa znaczną asymetrię, wskazując, że sprawcami zdecydowanie częściej są mężczyźni. Przedstawiona została również koncepcja pozwalająca pogodzić te dwa spolaryzowane podejścia – typologia przemocy w związkach intymnych Michaela Johnsona. W końcowej części artykułu autorka wskazuje, że pomimo złożoności omawianego zagadnienia, kontrowersji wokół prowadzonych badań oraz pojawiających się rozbieżności w ich wynikach możliwa jest odpowiedź na pytanie, czy przemoc domowa ma płeć","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"76 9","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140238429","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Strategie interdyscyplinarne w socjologii i historii","authors":"Agnieszka Kolasa-Nowak","doi":"10.26485/ps/2024/73.1/2","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2024/73.1/2","url":null,"abstract":"Tematem artykułu jest analiza zagadnienia interdyscyplinarności na przykładzie przekraczania granic między socjologią i historią w polskiej akademii. Z perspektywy socjologii nauki rekonstruuję obecny stan relacji między tymi dyscyplinami, próby przekraczania granic i tworzenia środowisk badawczych pomiędzy socjologią a historią, takich jak socjologia historyczna, historia mówiona, historia kobiet i inne. Opisuję strategie interdyscyplinarne socjologów i historyków młodszego pokolenia, ich doświadczenia, przekonania oraz sposoby budowania karier naukowych. To, co dzieje się na obrzeżach dyscyplin naukowych, uruchamia procesy istotne dla ich tożsamości i autonomii, zmienia też relacje w całej konstelacji pól naukowych. Socjologia i historia są w Polsce bliskimi dyscyplinami o długiej tradycji wzajemnych odniesień, inspiracji i wpływów. Do charakterystyki ich obecnego stanu wykorzystałam także wypowiedzi socjologów i historyków zainteresowanych przekraczaniem granic. Zebrałam je w 36 wywiadach pogłębionych.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"4 15","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-03-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"140241694","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Konstruowanie podziałów pokoleniowych w paraspołecznej relacji vlogera i jego odbiorców","authors":"Agnieszka Kampka","doi":"10.26485/ps/2023/72.4/6","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2023/72.4/6","url":null,"abstract":"Autorka omawia konwencje dyskursywne wykorzystywane przez wybranego vlogera w przedstawianiu różnic międzypokoleniowych. Wyniki multimodalnej analizy retorycznej i badania odbioru vlogów dowodzą, że humor (w tym sarkazm i autoironia), nawiązania popkulturowe i demonstrowanie obiektywizmu wzmacniają zaufanie do nadawcy. Odbiorcy, utożsamiając się z nim, przyjmują proponowane przez niego interpretacje. Główne różnice pokoleniowe dotyczą sposobów komunikacji i stosunku do wolności wyboru.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"4 3","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"139001289","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"Klasy społeczne w dyskursie publicznym: Klasa średnia i pasaże polskiej polityczności","authors":"Krzysztof Świrek","doi":"10.26485/ps/2023/72.4/4","DOIUrl":"https://doi.org/10.26485/ps/2023/72.4/4","url":null,"abstract":"Artykuł podejmuje problem reprezentacji klas społecznych w dyskursie publicznym. Reprezentacje te powinny być badane w sposób, który uwzględni ich symboliczny i wyobrażeniowy potencjał oraz pokaże ich polityczny charakter. Autor argumentuje za akcentowaniem złożoności i nieprzejrzystości sposobu, w jaki klasy są reprezentowane w dyskursie. Dyskurs powinien być traktowany jako pewien całościowy proces, w którym za pomocą symboli i figur ustanawia się reguły władzy symbolicznej (co jest legitymizowane, co jest uniwersalne i sprawiedliwe) oraz mobilizuje afekty polityczne (w obronie prześladowanej mniejszości lub legitymizującej demokratyczną debatę większości). Zamiast „weryfikować” reprezentacje pod kątem ich zgodności z obiektywnymi danymi lub ujmować je jako konstrukcje dowolnie kształtujące życie zbiorowe, warto przyjrzeć się im na sposób dialektyczny, by uchwycić w nich to, co wygłoszone i przemilczane. Taka metoda badania zostaje zastosowana do przykładu debaty wokół pojęcia klasy średniej, która przetoczyła się przez polskie media w 2021 roku. Klasa średnia jest definiowana jako awangarda gospodarcza i polityczna Polski lub jako szeroka baza demokratycznej większości. W zakończeniu artykułu powraca problem władzy symbolicznej i afektywnej dyskursywnych reprezentacji także w odniesieniu do innych klas, niż „klasa średnia”. Zarysowane zostają ponadto kierunki dalszych badań nad reprezentacjami innych klas.","PeriodicalId":292209,"journal":{"name":"Przegląd Socjologiczny","volume":"17 2","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138996617","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}