{"title":"Bir Kara ve Kıyı Kenti Düğümü Olan Pertev Paşa Külliyesinin Yeniden Görünür Kılınması İçin Eleştirel Bir Yaklaşım","authors":"Zuleyha Kübra Çapin, Elif Yeşim Kösten","doi":"10.26835/my.1409778","DOIUrl":"https://doi.org/10.26835/my.1409778","url":null,"abstract":"Anadolu coğrafyasının stratejik geçiş noktalarından birinde konumlanan ve birçok ticari yolun hem kıyıdan hem de karadan yaklaşarak düğümlendiği İzmit kenti, 16. Yüzyılda İpek Yolunun en önemli duraklarından biri durumundadır. Evliya Çelebinin seyahatnamelerinde bahsettiği Osmanlı Döneminde Mimar Sinan tarafından yapılan Pertev Paşa Külliyesi'ne odaklanan çalışma, külliyenin tarihsel bağlamı ve günümüz kentinde bu odak noktasının nasıl algılandığı ve dokudaki güncel rolü üzerinde durmaktadır. Kervan yolu üzerinde bir menzil külliyesi olan Pertev Paşa Külliyesinin, günümüzde Yeni Cuma Camii adıyla tekil bir ibadet yapısına dönüşümünü, kentsel planlama kararları üzerinden kronolojik olarak incelemeyi hedefleyen çalışmada, yapıldığı dönemde bünyesinde barındırdığı parçalar ve onlar arasındaki mekânsal ilişkiyi de görünür kılacaktır. \u0000 \u0000Günümüzde sadece bir işaret ögesi olmaya devam eden cami yapısı, külliye bünyesindeki yapıların farklı zamanlarda tek tek zarar görmesi, güncel planlama kararlarında ve kent pratiğinde bu kimlik kaybının önemsenmemesi sonucunda, harabe niteliğinde izler olarak kentte yer almaktadır. Külliyenin ismi olan ve kimliğin en önemli girdilerinden bir olarak tanımlayabileceğimiz “Pertev Paşa Cami ve külliyesi” isminin de “Yeni Cuma Camii” olarak çevrilmesi kent bağlamlıdaki yerinin kaybolmasındaki en önemli unsuru oluşturmaktadır. \u0000 \u0000Bu çalışmanın amacı, ülkemizde sıklıkla rastlanan kentsel kimlik kaybının giderilmesi adına, kentlere kendi bağlamlarından uzak kimlikler giydirilmesi ve tepeden inen popüler tasarım hamleleri ile kentin hafızasının tamamen silinmesi yerine, Anadolu gibi çok katmanlı ve biricik kimlik değerlerini barındıran kentleri, çoklu ve çapraz okumalarla doğru analiz edebilmenin önemini vurgulamaktır. Aynı zamanda, külliyenin tarihsel önemini açığa çıkararak ve dolayısıyla kompleksin kentsel dokunun karmaşık dokusu içindeki mevcut rolünü kavrayarak, bu kültürel düğümün korunması ve yeniden canlandırılmasıyla ilgili alınacak kentsel tasarım kararlarına ve potansiyel müdahalelere de yön verecek öneriler sunmaktadır.","PeriodicalId":480802,"journal":{"name":"Kocaeli Üniversitesi mimarlık ve yaşam dergisi","volume":"56 44","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2024-01-17","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"139527706","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}
{"title":"From a Menzil Town to an Industrial City; Gebze","authors":"Vildan Ceco, Elif Özlem Aydin","doi":"10.26835/my.1360777","DOIUrl":"https://doi.org/10.26835/my.1360777","url":null,"abstract":"Gebze, coğrafi konumu itibariyle İstanbul’un Anadolu ile ilişkisini sağlayan ticaret ve ulaşım yolları üzerinde bulunmasından dolayı tarih boyunca önemli bir yere sahip olmuştur. 15. yüzyılda İstanbul’un fethiyle birlikte özellikle doğuya olan seferlerde kullanılan önemli bir menzil kasabası halini alan Gebze, 16. yüzyılda Vezir Çoban Mustafa Paşa tarafından yaptırılan külliye ile askeri, ekonomik ve kültürel yönden önemli bir merkez konumuna gelmiştir. 19. yüzyıl sonlarında İstanbul-Bağdat tren yolunun kent merkezinden uzak bir noktadan geçmesi ulaşım ve lojistik açıdan Gebze’nin menzil kasabası rolünü olumsuz yönde etkilemiş olsa da yerleşimde esas dönüşüm 1960’lı yıllarda İstanbul’daki sanayinin desantralizasyonuyla birlikte başlamıştır. \u0000 \u000020. yüzyılın ikinci yarısında bölgede artan sanayi faaliyetleriyle beraber gelen göçle Gebze kontrolsüz ve hızlı bir kentleşme sürecine girmiş ve farklı bir kimlik kazanmaya başlamıştır. Bu durumun olumsuz sonuçları imar faaliyetleri ile giderilmeye çalışılmış, ancak altyapı yetersizliği ile hızla büyüyen yerleşim için bu uygulamalar yetersiz kalmıştır. Yoğun yapılanma baskısı sonucunda kentin sahip olduğu kültürel miras maalesef durumdan olumsuz şekilde etkilenmiştir. \u0000 \u0000Bu çalışmada Gebze ilçe merkezinde ilgili T.C. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından “Gebze Çoban Mustafa Paşa Külliyesi Koruma Alanı”, “Sultan Orhan Camii ve Çevresi Kentsel Sit Alanı” ile “Etkileme Geçiş Alanı” olarak belirlenen koruma alanlarının genel sorunları ele alınmıştır. 1960’lardan günümüze çalışma alanı kapsamında gerçekleştirilen imar ve koruma faaliyetleri ilgili literatür, Belediye arşivi, İller Bankası arşivi ve Koruma Bölge Kurulu arşivi taramaları yardımıyla irdelenmiştir. Çalışma kapsamında bu imar ve koruma faaliyetlerinin Gebze kent merkezindeki koruma alanlarına olan etki ve katkılarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla alan çalışması gerçekleştirilmiş, çalışma alanındaki kültürel miras değerlerine dair güncel sorunların tespiti için dokuda mimari analizler yürütülmüş ve analiz verileri değerlendirilmiştir. Literatür-arşiv araştırmaları, gözlem-fotografik tespitler ve analiz verilerine dayanarak çalışma alanının koruma sorunları tespit edilmiş, örneklem sokak ve caddelerde siluet çalışmaları gerçekleştirilmiş ve uygun rehabilitasyon önerileri geliştirilmiştir. İlgili kentsel koruma alanlarının ve çevresinin sürdürülebilirliği konusunda öneriler sunulmuştur.","PeriodicalId":480802,"journal":{"name":"Kocaeli Üniversitesi mimarlık ve yaşam dergisi","volume":"349 2","pages":""},"PeriodicalIF":0.0,"publicationDate":"2023-12-15","publicationTypes":"Journal Article","fieldsOfStudy":null,"isOpenAccess":false,"openAccessPdf":"","citationCount":null,"resultStr":null,"platform":"Semanticscholar","paperid":"138996851","PeriodicalName":null,"FirstCategoryId":null,"ListUrlMain":null,"RegionNum":0,"RegionCategory":"","ArticlePicture":[],"TitleCN":null,"AbstractTextCN":null,"PMCID":"","EPubDate":null,"PubModel":null,"JCR":null,"JCRName":null,"Score":null,"Total":0}