De zogenaamde interdictie op het toepassen van euthanasie en het provoceren van een abortus in de hippocratische Eed

Abstract

Bij tal van actuele medisch-ethische kwesties, zoals zwangerschapsbegeleiding en voortplantingsgeneeskunde (onder meer bij de vraag naar de ethische oorbaarheid van de reductie van een meerlingzwangerschap), bij de problemen waarmee artsen vandaag geconfronteerd worden in het geval van orgaantransplantatie en bij de behandeling c.q. begeleiding van terminale of levensmoede patienten, die de leegte voelen zuigen, wordt nog altijd, en met een quasi onafwendbare regelmaat, verwezen naar de hippocratische Eed, of (wanneer men de Griekse titel van dit merkwaardig document wenst te hanteren) de zogenaamde Horkos: een woord dat onloochenbaar verwijst naar een van buitenaf opgelegde ‘beperking’ en dat tegelijk de betekenis heeft van tot stand gekomen ‘band door belofte en woord’. Het woord horkos (Eed) is bovendien etymologisch nauw verwant aan het Griekse woord herkos, waarmee het van oudsher, onder meer door Eustathius (in zijn Commentarii ad Homeri Iliadem) in verband werd gebracht. En herkos betekent een ‘omheining of grens’ die onder geen beding mag worden overschreden, op gevaar af zich de ‘toorn of woede’ (menos) en ‘afgunst of verontwaardiging’ (nemesis) van de goden op de hals te halen (die in paragraaf 1 van de Eed worden geevoceerd). Maar herkos betekent insgelijks ‘beschutting’ of ‘bescherming’; en in dit verband kan men denken aan de bescherming van (en door) een welomschreven corporatie, van (en door) een besloten organisatie of broederschap van individuen die zichzelf arts (iatros) noemden, een substantief, afgeleid van het Griekse verbum iaomai, wat wil zeggen: ‘helen, genezen; weer herstellen’. Men neemt bij de verwijzing naar de hippocratische Eed of Horkos stilzwijgend aan dat dit beknopte document – de kortste tekst uit het gehele Corpus Hippocraticum – gedurende zowat een tweeenhalf millennium als een dwingend ethisch richtsnoer (als een kanon) zou hebben gefungeerd voor de medische etiquette en praxis. Het is nochtans de vraag of elke arts (iatros) in het antieke Hellas zich wel zo goed in de in dit document neergelegde voorschriften (parangeliai) heeft kunnen terugvinden. Het is insgelijks een vraag of alle artsen zich ook vandaag nog met de traditionele (en