Bir İsmailî Daisi ve Âliminin Hayatına Dair Kesitler: Hamîdü’d-Dîn el-Kirmânî

Abstract

İsmailî davet başlangıçtan beri İsmaililiğin en temel özelliklerinden birini oluşturmuştur. Hicri üçüncü asrın ilk çeyreğinden itibaren organize olmuş halde ve büyük bir gizlilik içerisinde yürütülen İsmaili davet önceleri Muhammed b. İsmail’in şahsında somutlaşan beklenen Mehdi adına yapılırken, Fatımilerin kurulmasından sonra İmamlar/halifeler adına yapılmıştır. Fatımiler döneminde davetin yapısı belli bir hiyerarşi temelinde çok daha organize bir hal almıştır. Bu anlamda İsalm coğrafyasının belli başlı bölgelerine çok sayıda dai gönderilerek Fatımi propagandası yapılmıştır. Bu bölgeler arasında özellikle öne çıkan Irak bölgesi olmuştur. Abbasi devletinin başkenti ve dönemin cazibe merkezi olan Bağdat bu anlamda davetin en yoğun olduğu yer olarak karşımıza çıkar. İsmailî davet yapılanmasının önde gelen temsilcileri arasında Ebû Hâtim er-Râzî (ö. 322/933), Muhammed b. Ahmed en-Nesefî (ö. 332/943), Kadı Numan (ö. 363/974), Ebû Yakub es-Sicistânî (ö. 393/1003?), Hamîdu’d-Dîn el-Kirmânî (ö. 411/1020), el-Müeyyed fi’d-Dîn eş-Şîrâzî (ö. 470/1077) ve Nasır Hüsrev (ö. 481/1088) gibi çok sayıda İsmailî dai ve düşünür zikredilebilir. Bunlar arasında Hamîdu’d-Dîn el-Kirmânî en kayda değer dailerdendir. Gerek Irak ve Mısır’da İsmaili davet adına yaptıkları gerekse yazdığı eserleriyle İsmaili düşünce sistemi içerisinde iz bırakmış bir âlimdir. Bu makale Kirmânî’nin hayatına dair birtakım kesitler sunabilmeyi ve İsmaili düşüncesi içerisindeki yerine kısaca değinmeyi amaçlamaktadır.