Abdülkāhir Bağdâdî’nin El-Farḳ’ında “Öteki”’nin Karakter Özellikleri

Abstract

ʿ Abdulkāhir el-Bagdâdi, Es ʿ ari makâlat geleneginin onemli temsilcilerinden biridir. Yazmis oldugu el-Far ḳ beyne’l-Fira ḳ adli eseri, makālât gelenegi icerisinde asirlar boyunca temel kaynaklardan birisi olarak kullanilmistir. Onun, eserinde takip etmis oldugu sistematik tasnif, yetmis uc firka hadisi merkezinde sekillenmistir. Kendisinden sonraki surecte, gorusleri ve tasnif metodu ile etkili olmus olan el-Far ḳ , uslubu ile de dikkat cekmektedir. Muellifin, eserini kaleme alirken tercih etmis oldugu uslup, Ehl-i Sunnet ve Ehl-i Bid ʿ at tasnif baglaminda, inanc ve fikirlerin otesinde karakter ozelliklerinin gorulebilecegi bir muhteva kazanmistir. Bagdâdi’nin kendi inanc kimligini ve anlayisini olustururken kullandigi temel arguman, “oteki” olarak adlandirabilecegimiz Ehl-i Bid ʿ at mezhebi mensuplari olarak kabul ettigi kisilerin, fikirlerinin yani sira karakter ozelliklerinin de ortaya konmasi olarak dikkat cekmektedir. Bagdâdi’nin kendi Sunnilik tasavvurunu ve bu tasavvuru olusturan sinirlari insâ ederken tercih etmis oldugu anlatim sekli, “oteki”nin olumsuzlanmasi oldugu kadar, “oteki” uzerinden kendini tanimlamadir. “Icimizdeki oteki”’nin inanclari ozelinde, Sunni kimligin sinirlarini mumkun oldugunca acik ve net cizmek Bagdâdi’nin eserinde dikkat cekmektedir. Ne dusman ne de dost olmayan “oteki”nin kimliginin karakter ozellikleri uzerinden anlatilmasi, Ehl-i Sunnet ve Ehl-i Bid ʿ at arasinda var kabul edilen sinirlarin belirginlestirilmesi icin kullanilmis argumanlardir. Bu calisma, Bagdâdi’nin el-Far ḳ adli eserinde, Ehl-i Bid ʿ atin fikir ve inanclari uzerinden karakter ozellikleri ve fiziki ozelliklerinin ortaya konuldugu elestirel yaklasimin kodlarini anlamayi hedeflemektedir.